"Türkmenistan Sport" Halkara žurnalynyň elektron goşundysy

Esaslandyryjysy: Türkmenistanyň sport we ýaşlar syýasaty ministrligi
Salgysy: Aşgabat şäheri, B.Saparmyrat Türkmenbaşy şaýoly 54
Telefon belgileri: 22-81-38

Habarlar

Milli miras — nesillere görelde

Golaýda Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Aşgabat şäher Geňeşiniň guramagynda 2023-nji ýylyň «Arkadag Serdarly bagtyýar ýaşlar ýyly» diýlip atlandyrylmagy mynasybetli Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýinde mekdep okuwçylarynyň, talyplaryň we dürli pudaklarda zähmet çekýän ýaşlarymyzyň gatnaşmaklarynda «Medeni miras — halkyň ruhy dünýäsi» atly gezelenç duşuşygy geçirildi. Halkymyzyň şöhratly taryhyna, dünýä medeniýetiniň ösüşine mynasyp goşant goşan milli medeni mirasymyza degişli gymmatlyklar ýaş nesillerde uly buýsanç duýgularyny döredýär. Eziz Watanymyza söýgini, hormatly Prezidentimiz tarapyndan amala aşyrylýan beýik işlere bolan hormat-sarpany artdyrýar. Hemmämize mälim bolşy ýaly, ata-babalarymyz şöhratly taryhda ajaýyp sungat eserlerini döredipdirler. Umuman, pederlerimiziň durmuş tejribesi bilen baglylykda emele gelen we nusgawy gymmatlyga öwrülen köpöwüşginli mirasymyz milli özboluşlylygyň binýadydyr. Halkymyzyň toplumlaýyn durmuş we medeni mirasyny dürli ylymlaryň nukdaýnazaryndan öwrenmek, özleşdirmek we baýlaşdyrmak mukaddes borjumyzdyr. Medeniýet — ynsanlara nähili ýaşamalydygyny öwredýän beýik mekdep. Döredijilik — özgeleriň aňyny ösdürmäge özüňi bagyşlamak. Bularyň ählisi birleşip, ynsanyň içki dünýäsini baýlaşdyrýan, ruhy iýmit bolup hyzmat edýän kämil eserleriň döremegine esas bolýar. Hut şonuň üçin Gahryman Arkadagymy

“Çaga eziz, edebi ondan hem eziz”

Häzirki zaman dünýäsinde islendik döwletiň ösüşiniň geljegi, ilkinji nobatda, bilim-terbiýe edaralarynda terbiýelenilýän çagalaryň sowatly, bilimli, ýokary ahlakly, watansöýüji, milli ruhda terbiýelenmegine bagly bolup durýar. Şonuň üçin, türkmenlerde “Çaga eziz, edebi ondan hem eziz” diýen nakyla eýerilýär. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe çagalarymyzyň giň dünýägaraýyşly, sagdyn pikirlenip bilýän, milli däp-dessurlarymyza  hormat goýýan we olary berjaý edýän, Watanyny jany-teni bilen söýýän, ata-enesine, özünden ululara hormat goýýan, edepli-ekramly, dost-doganlyk ruhunda terbiýe almaklary üçin ähli bilim edaralarynda doly şertler döredilendir. Hususan-da, çaganyň ruhy terbiýesini göz öňunde tutýan, ýöriteleşdirilen dersler okuw maksatnamalaryna girizilendir. Bu dersler öwrenilende mugallymlar tarapyndan çagalara has täsirli okuw usulyýetleri ulanylýar, görkezme esabaplar, çeper edebiýatlar, häzirkizaman interaktiw usullary arkaly sapaklaryň geçirilmegi çagalarda uly täsir galdyrýar. Bilim ulgamynda çagalaryň ruhy ösüşinde mekdep kitaphanalarynyň we muzeýleriniň uly ähmiýeti bardyr. Esasan hem, döwletimiz tarapyndan edilýän tagallalaryň netijesinde oba mekdepleriniň kitaphanalarynyň we muzeýleriniň işiniň ýola goýulmagy çagalaryň gözýetiminiň giňelmegine, ruhy terbiýesiniň kämilleşmegine aýratyn täsir edýär. Oba ýerlerinde ýerleşýän mekd

Ol güneşli ýurduň aýdymçy ogludy

Gurbanmyrat Döwletamanowy Sarahs etrabynda tanamaýan az-az. Mahmal owazly aýdymçy özüniň üýtgeşik, özboluşly zehini bilen il-günüň diline düşüpdi. Ol ýol ogludy. Gurbanmyrat bagşy-sazandalaryň toparyna goşulyp, daýhanlaryň, sährada mal bakýan çopanlaryň arasynda ýygy-ýygydan bolup, olaryň armasyny ýetirýärdi. Sarahslylar toýlaryna Gurbanmyrady çagyryp bilseler, armanlary ýokdy. Hatda ýumruk ýaly çagalara çenli: «Biziň toýumyza Gurbanmyrat bagşy geldi!» diýşip, deň-duşlaryna buşlaýardylar. Hawa, onuň at-owazasy ile dolupdy. Aýdymçyny diňlemek üçin uzak aralyklardan ýörite gelýärdiler. Beýle hormata mynasyp bolmak, halkyň diline düşmek aňsat iş däl. Gurbanmyrat birneme soňrak diňe öz dogduk etrabynda däl, eýsem, onuň çäklerinden daşarda-da höwesjeň aýdymçy hökmünde giňden tanalyp ugrady. Ol ýurdumyzyň çäginde geçirilýän dürli festiwallara gatnaşyp, özüniň mylaýym sesi, hoş owazy bilen diňleýjileriň göwnüni awlamagy başardy.

Bagtyýar geljegiň binýady

Güneşli Diýarymyzyň çar künjeginde bolşy ýaly, biziň welaýatymyzda hem Arkadag Serdarly bagtyýar ýaşlar ýyly mynasybetli dabaralar giňden geçirilýär. Golaýda welaýat Taryhy we ülkäni öwreniş muzeýinde «Ýaş nesliň aladasy — bagtyýar geljegiň binýady» diýen at bilen geçirilen maslahat hem badalga alan şanly ýylymyza bagyşlandy. Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň welaýat geňeşiniň hem-de welaýat Taryhy we ülkäni öwreniş muzeýiniň bilelikde guran çäresine bilim, medeniýet işgärleri, Türkmenabat şäherindäki orta hünär okuw mekdepleriniň talyplary işjeň gatnaşdylar. Hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň örän jaýdar nygtaýşy ýaly, bu günki ýaşlar ýurdumyzyň geljegidir. Şonuň üçin hem ata Watanymyzda geljegimiz bolan ýaş nesliň mümkinçiliklerini giňeltmekde we durmuşa geçirmekde uly işler edilýär. Bilimli, sowatly, giň dünýägaraýyşly, päk ahlakly ýaşlar özleri barada edilýän aladalara jogap edip, okuwda, zähmetde ýokary üstünlikleri gazanýarlar, ulus-ilimiziň ähli ugurlardaky ösüşlerine mynasyp goşantlaryny goşýarlar. Ine, dabaraly maslahatda çykyş edenler şular dogrusynda buýsançly gürrüň etdiler. Şonuň ýaly-da maslahatda türkmen ýaşlarynyň okamaklary, hünär öwrenmekleri, öz zehinlerini, ukyp-başarnyklaryny açyp görkezmekleri üçin ähli oňyn şertleri döredip berýän Gahryman Arkadagymyza, peder ýoluny mynasyp dowam etdirýän Arkadagly Serdarymyz

Aýdym-saz, çagalar we saglyk

Saz, pikirleniş usullaryny ösdürýän iň oňat mugallymdyr, aýdym-saz bilen terbiýelenen beýni, özüne zerur zatlaryň hemmesinden geregini alyp bilýär, şol bir wagtda-da sagdyn ösýär. Eger-de siz çagaňyzy aýdym-saz mekdebine bermek barada pikir edýän bolsaňyz, aýdym-sazyň çagaňyzyň durmuşyna peýdasy barada bilmelisiňiz. Siziň çagaňyz matematika sapagyna has oňat ýetişer, tutanýerlilik bilen birlik-de köp peýdaly endiklere eýe bolup, dünýä has inçe nazar aýlamagy başarar. Kä wagtlar telewizorda gulaga ýakymly aýdym ýa-da saz ýaňlanaýsa çagalaryň entek juda ýaşdygyna garamazdan, şoňa goşup, sazlaşykly hereketleri edýändigine şaýat bolýarys.

Rüstem Hallyýew — alabaý itleriniň janköýeri

Ýaşlaryň söýgüli aýdymçysy, «Ýylyň parlak ýyldyzy — 2022» bäsleşiginiň ýeňijisi Rüstem Hallyýew bilen guralan söhbetdeşligi ýaşajyk okyjylarymyza ýetirýäris. — Rüstem, baýragyňyzam, baýramyňyzam gutly bolsun! Ýyldyz bolmak nähili duýgy?

Ussat sazanda

Türkmen saz sungatynda uly hormat bilen ady tutulýan ussat halypa sazanda, mukamçy kompozitor, Türkmenistanyň halk artisti Täçmämmet Suhangulyýew 1865-nji ýylda Gökdepäniň Ýaňgala obasynda dünýä inýär. Onuň saz sungatyndaky ilkinji ädimleri Gulgeldi ussa hem-de Amangeldi Gönübek bilen baglydyr. Rus alymy W.A.Uspenskiý Täçmämmet Suhangulyýew bilen duşup, onuň kömegi bilen «Babajyklar» we «Tapmadym» diýen halk sazlaryny nota ýazgysyna geçiripdir we olary «Türkmen sazy» kitabynyň 2-nji jildinde ýerleşdiripdir. Ussat sazandanyň «Bag içinde», «Hemmämiz», «Watanym» saz eserleri 1937-nji ýylda dünýä inýär. Bu ussat halypa aýratyn saz eserlerini döretmek bilen bilelikde, häzirki çalynýan halk sazlarynyň birnäçesini ýokary kämillik derejelerine ýetiripdir.

Köptaraply ýaş zehin

Gadyrly çagalar, ata-babalarymyz «Boljak oglan başdan belli» diýip ýöne ýere aýtmandyrlar. Olaryň bu paýhasly jümlesi gaty irki döwürlerden bäri ýaşap gelýär. Çünki olaryň durmuş tejribesinde gören, öwrenen zatlary çaganyň edýän hereketlerinden nähili adam bolup ýetişjekdigini bilipdirler. Şonuň netijesinde hem şeýle parasatly jümläni bize miras galdyrypdyrlar. Şol jümläni özi babatda ulanmaga iterýän zehinli çagalar hakynda biz žurnalymyzyň her gezekki sanlarynda yzygiderli makalalary size hödürläp gelýäris. Biz bu gezekki sanymyzda hem Aşgabat şäherindäki ýöriteleşdirilen 130-njy orta mekdebiň okuwçysy Umytaly Gurbanow baradaky ýazgymyzy siz bilen paýlaşýarys.

Keşdeçilik sungaty — gadymy miras

Buýsanjymyza öwrülen keşdeçilik senedimiz türkmen halkynyň iň bir millilige ýugrulan sungatydyr. Türkmen tebigatynyň gül-gülälekli ýaşyl ýaýlalaryndan nusga alan nagyşlar asyrlaryň jümmüşinden aşyp, nesilden-nesle geçip, biziň günlerimize gelip ýetipdir. Gadymy döwürlerden bäri ene-mamalarymyzyň kämilleşdiren keşdelerinde türkmen halkynyň durmuşyny beýan edýän bütin wakalaryň keşpleri, taryhy wakalardyr däp-dessurlary giňden şöhlelenipdir. Gözbaşyny asyrlaryň jümmüşinden alyp gaýdýan türkmeniň keşdeçilik sungaty zenanlarymyzyň asylly häsiýetlerini, zehinini hem açyp görkezýär. Olar öz içki duýgularyny keşdelerine siňdiripdirler. Zenanlar öz ýaşlaryna görä her dürli keşdeleri sünnäläpdirler. «Keşde sungaty — köňül ýaýlasy» diýilmegi ýöne ýerden däldir. Türkmen zenanlaryna mahsus bolan näziklik, mähirlilik, gözellik, asyllylyk ýaly häsiýetleriň ählisi bu sungatda-da jemlenendir. Zenanlaryň irginsiz zähmetinden dörän çeper işleri birnäçe asyr bäri öz durkuny üýtgetmän gelýär. Asyrlarboýy bu nepis sungaty mähriban ene-mamalarymyz gyzlaryna öwredip, miras galdyrypdyrlar. Gaýmany, keşdäni, göldür nagşy döredip, dünýäni haýran eden türkmen zenanynyň on barmagynyň gudratyndan kemal tapan çeper el işleri ýöne bir senet däl-de, sungat, kerem-keramat hasaplanýar. Dürli sebitleriň keşde nagyşlary biri-birinden tapawutlanyp, olaryň hersi özboluşly many aňladýar. Zenanlar gözüniň gören göze

Sanawaçlardan peýdalanmagyň ähmiýeti

Sanawaçlar «sanamak» sözünden döräp, ol bentleri ýüzugra sanap çykmagy, aýtmagy aňladýar. Halk döredijiliginiň bu görnüşi çagalaryň arasynda oýnuň alypbaryjysynyň kimdigini bilmek zerur bolan ýagdaýynda ýerine ýetirilýär. Çagalar üýşüp sanawaç sanamaga başlaýarlar. Sanawaç kimiň aýagyna gabat gelende gutarsa, ol aýaga kakylyp goýberilýär. Sanawaçlar iki topara bölünýär:

Ýaşajyk suratkeşleriň sergisi

Çagalygyndan surat çekmegiň inçe syrlaryny ele alyp, şeýle ajaýyp pursatlary, görnüşleri kagyz ýüzüne geçirmegi başarýan ýaş nesillerimiziň döredýän eserlerine buýsanýarys. Geliň, bilelikde ýaşajyk suratkeşleriň çeken suratlaryny synlalyň!

Bilgirjä sowal

— Bilgirje, näme üçin teatrlarda ýa-da kinoteatrlarda oturgyçlaryň we perdäniň reňki gyzyl reňkde bolýarka? Kino ýa-da teatra baranyňyzda, gyzyl perde we gyzyl mahmal oturgyçlar siziňem ünsüňizi çeken zatlaryň biri bolsa gerek. Siz tomaşaçylaryň oturgyçlarynyň we perdeleriň näme üçin gyzyl reňkde bolýandygyny pikir edip gördüňizmi?

– Geliň, has beýik zatlaryň ugruna çykalyň!

Gadyrly okyjylar, žurnalymyzda multfilmleriň gahrymanlarynyň täsirli jümlelerini size yzygiderli ýetirýäris. Bu sanymyzda hem şeýle sözleriň birnäçesini okamaga çagyrýarys. — Islendik işiň özüne ýetesi kynçylygy bar. Maksat ony ýeňip geçmek.

Güller kibi lowurdaýan keşdeler

«Halkyň Arkadagly zamanasy» ýylynda taryha altyn harplar bilen ýazylan şanly wakalaryň biri hem türkmen keşdeçilik sungatynyň ÝUNESKO-nyň Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna girizilmegidir. Gahryman Arkadagymyzyň öz eserlerinde hem giňden beýan edişi ýaly, bu sungat sünnäligi bilen nesilden-nesle geçip, mynasyp dowam etdirilýär. Şeýle çeper elli zenanlaryň biri hem paýtagtymyzdaky Metbugat öýi toplumynyň işgäri Gunça Ataýewadyr. Beýleki türkmen gyzlarynda bolşy ýaly, Gunça hem on dört ýaşyndan keşde çekmek bilen meşgullanyp başlaýar. Öýlerinde el işleriniň ussady bolan ejesi Oguljahan Kulyýewadan el işiniň dürli görnüşlerini öwrenýär. Ýöne keşde sungaty ony aýratyn özüne çekýär. Şonuň üçin ilki akgaýmany, gültahýalary keşdelemekden başlaýar. Ejesiniň eli çeperligi ýaly, enesi hem öz döwründe gaýratly, ezber, işeňňir dokmaçy zenanlaryň biri bolupdyr. Onuň ik egrip, darak darap oturan keşbi bolsa öýüň beýleki gyzlary bilen birlikde Gunça üçinem uly nusga bolupdy. Eli çeper Oguljahan gelneje işeňňirligi üçinem gaýynenesine aýratyn hormat goýupdyr. Eneleri Ogulşeker ejäniň gelinleriniň dördüsem çeper elli zenanlardan bolup, maşgaladaky gyzlaryň hem eli hünärli bolmaklaryna öz täsirlerini ýetiripdirler. Türkmen maşgalasynyň esasy aýratynlygy agzybirliginde. Döwletli diýilýän şol maşgalalaryň esasy sütüni halal zähmetdedir. Zenanlaryň el işleriniň döredýän mä

Medeni habarlar

Arkadag — köňülleriň ylhamy Şu ýylyň 9-njy ýanwarynda Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Mukamlar köşgünde Ahal welaýatynyň Arkadag şäherinde gurlan ajaýyp binalara belli şahsyýetlerimiziň atlarynyň dakylmagy mynasybetli «Arkadag şäheri — bagtyň şäheri» atly aýdym-sazly dabaraly maslahat geçirildi.

Taryhy keşpleriň ussady

Halypa artist Mäne obasynda dünýä inipdi. Ol eli sypyndygy dag eteginde ýerleşýän tämiz howaly göbek ganynyň daman ýerine aýlananyny kem görmeýärdi. Onuň sungata bolan söýgüsi hem şu oba bilen baglydy. Ýaşlyk ýyllaryna nazar aýlap, ýigdelen halypa artist kakasynyň inisi Gurban agany mähir bilen ýatlaýar. Heniz oglanka ejesiniň el işlerinde ulanýan gaýçysy bilen galaýydan ýasalan dürli gaplary kesip oturan oglany synlap, Gurban aga oňa: «Sen, how, iru-giç sungat ussady bolup ýetişersiň. Bu bolup oturyşyň, tüýs döredijilik işgärine mahsus» diýipdir. Ýyllar aýlanýar. Birmahalky galaýy gaplaryny gaýçy bilen kesip, «özboluşly döredijilik gözleglerine aralaşan» oglan geljekde bu ugurdan ýokary bilim almak barada oýa batýar. Ol 1974-nji ýylda Moskwanyň A.W.Lunaçarskiý adyndaky döwlet teatral institutyna okuwa girýär. 1979-njy ýylda instituty üstünlikli tamamlap, dogduk mekanyna dolanýar. Şondan bäri ol milli teatr we kino sungatymyzda ýatda galyjy keşpleri döredip gelýär.

Kitaba örklenen ömür

Işe başlan günlerimdi. Ýokary mekdepde alan bilimiň bir başga, işde özüňi görkezmek bir başga. Şeýle pursatlar az-kem aljyrapdym. Şonda maňa kitaphana işinde öz köpýyllyk tejribesini geçirmäge döwtalap bolanlaryň biri halypa kitaphanaçy Mamagül Hudaýkulowa boldy. Biziň hemmämiz oňa «Halypa» diýip ýüzlenýärdik. Ol ýaşlara ýardam etmäge we düşünmeýän zatlaryny giňişleýin düşündirmäge hemişe taýyndy. Wagtal-wagtal onuň işjanlylygy barada oýa batýardym. Haýsy kitabyň nirede durandygyny, haýsy ulgama degişlidigini ýatdan aýdyp bilýän halypamyz bilen gürrüňdeş bolmaga ilgezikdik. Ol işiniň köpdügine garamazdan, biz bilen gürleşmäge wagt tapýardy. Onuň ömri, ykbaly, durmuşy kitapdy.

Haky bagşyly Sahy bagşy

Dutaryň on üç perdesinde giden simfoniki eserlere barabar mukam ýaňlanýar. Sahy Jepbarow, Türkmenistanyň halk artisti.

Akkordeon

Gurbanmyrat Dagbaşyýew. XX asyryň 50-nji ýyllarynda ýurdumyzyň sazçylyk we sungat mekdeplerinde akkordeon we baýan saz gurallarynda saz çalmak boýunça bilim berlip başlanýar. Soňra bu hünärler häzirki Daňatar Öwezow adyndaky Türkmen döwlet ýörite sazçylyk mekdebine-de girizilýär. Bu ýerde Aleksandr Kruçkow, Ýewgeniý Nagornow, Nadežda Tihonowa, Boris Žaworonkow ýaly zehinli mugallymlar bu ugurda hünärmenleri taýýarlaýarlar.

Ýy­lyň ga­ra­şyl­ýan film­le­ri

Her ýyl bol­şy ýa­ly, bu ýyl­da hem ýüz­ler­çe, hat­da tu­tuş se­na­ga­ty göz öňün­de tu­ta­nyň­da, müň­ler­çe film ön­dü­ri­ler we halk köp­çü­li­gi­niň dyk­ga­ty­na ýe­ti­ri­ler. Dün­ýä­de her ýyl or­ta­ça 8–10 müň ara­ly­gyn­da film önüm­çi­li­gi bo­lup, ola­ryň kä­bir­le­ri aý­ra­tyn bel­len­mä­ge my­na­syp­dyr. Şol film­le­riň ara­syn­da, esa­san hem, Gol­li­wu­dyň önüm­le­ri öňe saý­la­nyp, hin­di, fran­suz, ko­reý, ýa­pon, is­pan film­le­ri­niň hem özü­ne ýe­ter­lik muş­da­gy bar. Şu ýy­lyň ga­ra­şyl­ýan esa­sy ki­no­la­ry­nyň ha­ta­ryn­da hy­ýa­ly gah­ry­man­la­ryň tä­ze baş­dan­ge­çir­me­le­ri, uruş­ly, he­re­ket­li film­ler, ko­me­di­ýa­dyr dra­ma­lar, fan­tas­tik ki­no­lar, ani­ma­si­ýa­lar, ede­bi eser­ler esa­syn­da ek­ran­laş­dy­ry­lan­lar, ozal­ky ki­no­la­ryň do­wa­my bo­lan film­ler bar.