"Türkmenistan Sport" Halkara žurnalynyň elektron goşundysy

Esaslandyryjysy: Türkmenistanyň sport we ýaşlar syýasaty ministrligi
Salgysy: Aşgabat şäheri, B.Saparmyrat Türkmenbaşy şaýoly 54
Telefon belgileri: 22-81-38

Habarlar

Sag bol, Güýzüm, altyn çaýdyň guşaga, hoş gelipsiň, salam saňa, Gyş aga!

«7/24. tm», № 48 (131), 27.11.2022 Güýzüň soňky günlerini iş-güýç bilen başagaý bolup ýaşap ýörşümize, bu jadyly paslyň kem-kemden özgerden tebigatynyň, görüp otursak, düýbünden üýtgändigini duýman galypdyrys. Bütin töwerek sap-sary. Ynsanyň gözi üýtgeşmeler kem-kemden bolanda duýmaýaram ekeni. Ýeriň ýüzünde güýzüň agaçlarynyň altyn şaýlary ýazylyp ýatyr. Ýiti bolmasa-da, belli bir wagtdaky Günüň gyzgynlygyna gurap, bir täsin görnüşe giren ýapraklar hakyt saç düwme ýaly şemal öwsende ýeriň üstünde süýşüp, şygyrdap sesem edýär. Şahyr aýtmyşlaýyn:

Mag­tym­gu­ly­nyň dö­re­di­ji­li­gin­de ter­bi­ýä­niň or­ny

Her bir hal­kyň dün­ýä bel­li ýa­zy­jy-şa­hyr­la­ry bar­dyr. Olar ýa­zan eser­le­ri bi­len di­ňe bir öz hal­kynyň däl, eý­sem, beý­le­ki ýurt­la­ryň oky­jy­la­ry­nyň-da ün­sü­ni özü­ne çek­ýär. Şol ýa­zy­jy­la­ryň, şahyrlaryň eser­le­ri bol­sa dür­li dil­le­re ter­ji­me edi­lip, dün­ýä ede­bi­ýa­tyn­da my­na­syp or­ny eýe­le­ýär. Ine, türk­men nus­ga­wy ede­bi­ýa­ty­nyň gör­nük­li we­ki­li Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy­ hem şeýle şahyrlaryň biridir. Bil­şi­miz ýa­ly, Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy­nyň eser­le­ri örän köp we olar dür­li te­ma­la­ry öz içi­ne al­ýan­ly­gy bi­len aý­ra­tyn ta­pa­wut­lan­ýar. Onuň dö­re­di­ji­li­gi di­ňe şy­gyr bol­mak bi­len çäk­len­män, eý­sem, olar ta­ry­hy, gel­je­gi giň­den wa­gyz ed­ýän, fi­lo­so­fik pi­kir­le­ri öz içi­ne al­ýan gym­mat­lyk­dyr. Şa­hy­ryň dö­re­di­ji­li­gi or­ta, ýo­ka­ry okuw mek­dep­le­rin­de gi­ňiş­le­ýin öw­re­dil­ýär. Olar ýaş nes­le ah­lak ter­bi­ýe­si­ni ber­mek­de, olar­da wa­tan­çy­lyk, mil­li­lik, ag­zy­bir­lik, dost-do­gan­lyk duý­gu­la­ry­ny ös­dür­mek­de, ada­lat­ly­lyk, bir söz­lü­lik ýa­ly aja­ýyp hä­si­ýet­le­riň ke­ma­la gel­me­gin­de mö­hüm äh­mi­ýe­te eýe bo­lup dur­ýar. Şa­hy­ryň her bir şyg­ryn­da Wa­ta­na bo­lan çäk­siz söý­gi­ni duý­mak bol­ýar. Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy­nyň Wa­ta­ny söý­mek, ony gö­züň gö­re­ji de­ýin go­ra­mak ba­ra­da­ky paý­has­ly se­tir­le­ri ýaş­la­ryň ta­ry­hy­my­za, ene top­ra­gy­my­za bo

Ki­tap — ru­hy baý­ly­gy­myz

Ata-ba­ba­la­ry­myz per­zen­di­ne pent eden­de ylym-bi­lim­li bol­ma­gy, so­wat öw­ren­me­gi, ki­tap oka­ma­gy ün­däpdir. Şeý­le hem pe­der­le­ri­miz ýaş nes­li ru­hu­be­lent­lik hem-de wa­tan­sö­ýü­ji­lik ru­hun­da ter­bi­ýe­läpdir. Şo­nuň üçin hem türk­men hal­ky­nyň ter­bi­ýe­çi­lik mek­de­bi kö­kü­ni geç­mi­şiň müň­ýyl­lyk­la­ra uza­ýan çuň­luk­la­ryn­dan alyp gaýd­ýar. Şu nuk­daý­na­zar­dan hem, ne­sil ter­bi­ýe­sin­de säw­li­ge we parh­syz­ly­ga orun be­ril­me­ýär, bu işe örän jo­gap­kär­li çe­me­le­şil­ýär. Türk­men hal­ky­nyň ýaş ne­sil­le­re ki­tap oka­ma­gy ün­de­me­gin­de uly ma­ny bar. Ki­tap oka­mak yn­sa­nyň pi­kir­le­niş uky­by­ny ýo­kar­lan­dyr­ýar, göz­ýe­ti­mi­ni, dün­ýä­ga­raý­şy­ny gi­ňeld­ýär, onuň akyl we bi­lim taý­dan kämilleşmegine kö­mek ed­ýär. Ki­tap yn­sa­nyň ýa­kyn hem­de­mi, syr­da­şy, dos­ty we ýol­da­şy­dyr. Per­zent ter­bi­ýe­sin­de ata-ba­ba­la­ry­my­zyň öwüt-ün­dew­le­rin­de tek­rar­la­ýan ne­si­hat­la­ry­nyň bi­ri-de ki­ta­by köp oka­mak­dyr. Ki­ta­by köp oka­mak ylym al­ma­gyň we dur­mu­şa dü­şün­me­giň ýol­la­ry­ny sal­gy ber­ýär. Hal­ky­myz­da bi­li­miň-yl­myň göz­ba­şy ha­sap­lan­ýan ki­ta­ba aý­ra­tyn sar­pa go­ýul­ýar. Ol ta­pyl­gy­syz baý­lyk­dyr.

Ejem eken

«7/24. tm», № 48 (131), 27.11.2022 Etmişim kän, ötmişem sen çagalygmyň ýeňlesligni,

Duýguly dünýä

SURATKEŞ GYZA (Gelnime)

Şygryýet bossany

BAGYM Bagym!Sygmamda aldawçy dünýä,Batan günüm gara-aga,Agy goýup sähere,Garany goýup gahara,Bagym, seň ýanyňa geldimaglamaga...

Buýsanç (Goşgy)

Her tutumy nusga bolmuş jahana,Gadamynda bedewleriň bady bar.Diýara şan berýän beýik işlerdeArkadagly Serdarymyň ady bar. Gyşda ak gar bolup nury seçilen,Ýazda güller göwün ýaly açylan,Tomus, güýzde bol hasylyn eçilenIr-iýmişleň şirin-şeker dady bar.

Şygryýet çemeni

UMYT Men illere haýran galýan, hoşgylawGünleri şatlykdan gundalan ýaly....A biz ezizlenip, söýlen goşgy deýSoňam aňastynda undulan ýaly.

«Magny bazarynda haýýata döndüm...»

Türkmen halky öz akyldarynyň her sözüne aşyk. Döredijilik adamlary, onda-da ýazyjy-şahyrlar üçin bu aýratyn ýagdaýdyr. Akyldar şahyryň äleme nusgalyk şygryýet dünýäsi türkmen halkynyň müňýyllyklaryň jümmüşine kök urup gaýdan taryhy, ynam-ygtykaty, arzuw-maksatlary, geljek baradaky ýagty umytlary bilen birleşýär we bulara ganat bekledýär. Şunuň bilen birlikde, Magtymgulynyň umman ýaly çuň, asman ýaly belent poeziýasy diňe bir halkyň däl, bütin adamzat genisiniň beýik ýadygärligidir. Halkymyzyň arzuwlarynyň hasyl bolmagynyň esasynda mukaddes Garaşsyzlygymyz durandyr. Diýmek, milletiň belent ruhuny, pähim-parasadyny dabaralandyrýan şu ajaýyp ýadygärligiň öňünde tagzym edilmegi, ony has çuňňur öwrenmek, dünýä ýaýmak baradaky tagallalar hem gönüden-göni Garaşsyzlygymyzyň miweleridir.

Şygryýet

Bekgi ARSLANOW

Pälwan gyz (hekaýa)

Tomus paslynyň gelmegi bilen, her ýylky däbime eýerip, nobatdaky zähmet rugsadyna çykdym. Edil ýene-de öňkülerim ýaly, haýsydyr bir şypahana gitmegiň ýerine, dogduk obama gidip, mähribanlarym, deň-duşlarym bilen görüşmek üçin goşumy düwmäge başladym. Göbek ganymyň daman ýerine dolanmak, çagalykda bileje oýnap ulalan joralarym, bir mekdepde okap bilim alan deň-duşlarym bilen söhbetdeş bolmak, şeýdibem, az wagtlyk hem bolsa, özümi gamsyzja çagalygyň dünýäsinde duýmak meniň üçin diýseň ýakymlydy. Bu ýerdäki bala gaýra dur diýdirýän gürbegiň, ajymtykdan süýji tagamly şetdalynyň, buldurap duran gelinbarmak üzümiň we beýleki miweleriň tagamam başgaça ýaly. Adatça, ýola çykanymda, gören-eşiden zatlarymy bellemek üçin ýanymda göterýän ýandepderçämi hemme zatdan öňürti ýantorbama atdym. Ýola çyksaň, her hili adam gabat gelýär. Olaryň käbiri has gürrüňçil bolsa, käbiri dymmarak bolýar. Özüm-ä gürrüňçil adamlary halaýaryn. Çünki olar bilen söhbetdeş bolanyňda, öň hiç ýerde eşitmedik geň-enaýy wakalaryňam gabat geläýýär.

Dil — kämillik badalgasy

Dil ähli zadyň başlangyjy. Düşünişmegiň ilkinji serişdesi. Diýmek, dil parahatçylygyň hem badalgasy, sütüni bolup durýar. Dilini bilseň, dünýäniň islendik künjegindäki adamlar bilen düşünişip bolýar. Şonuň üçinem dil bilmek arkaly ynsanlar bir-biregiň ýüregine köpri çekýärler. Tehnologiýalaryň, halkara gatnaşyklarynyň iňňän ösen häzirki zamanasynda dil bilmegiň ähmiýeti has-da artýar. Zemindäki dilleriň sany 6 müňden geçýän hem bolsa, Ýer togalagynyň ilatynyň ýarsy 15 dilde gepleşýär. Munuň özi köp dilleriň birnäçe halkyň döwlet diline öwrülmegi bilen baglanyşyklydyr. Dünýä dillerini öwrenmeklige soňky ýyllarda dürli ýaşlaryň wekilleriniň gyzyklanma bildirmesiniň artýandygyny bilermenler aýdýarlar. Şunda öwrenmesi aňsat dillere beýlekilere garanda has uly artykmaçlyk berilýändigi hem kesgitlenilýär. Dünýä dillerini öwrenmek bilen meşgullanýan halkara institutlaryň alymlary iň aňsat diller toparyna golland, fransuz, norweg, portugal, rumyn, italýan we şwed dillerini degişli edýärler. Ikinji topara alban, amhar, belarus, bengal, horwat, çeh, eston, mongol, azerbaýjan, gazak, gyrgyz, türk, türkmen, özbek, rus, ukrain we wýetnam dillerini degişli edýärler. Öwrenmesi has kynrak dillere arap, hytaý, ýapon, koreý ýaly dilleri girizýärler.

Şygryýet

«Kiçijik goşga-da uly dünýä sygyp biler». * * *

Il bilen gelmese… (Hekaýa)

Açyk pyşgyrylmasa-da, Atahan, has beterem Miwe gelin rysgallarynyň aýrylyp, özbaşdak ojak edilmeklerini gaty bir oňlamady. Olar toýdan bäri geçen bäş ýyly öýde baryň-ýoguň pikirini, nahar-şoruň aladasyny etmän ýaşadylar. Jülgedäki başlangyç mekdepde mugallymçylyk edýän Atahan aýlygynyň özüne maýda-çüýdä zeruryndan galýan esasy bölegini ejesine berýärdi. Geňeşligiň hasaphanasynda işleýän Miwe-de şeýledi. Gelin işden öýe dolanansoňam gol gowşuryp oturman, gaýynenesine goltgy berýärdi. Ýöne öýüň esasy meselesini çözmekden azatdy. Indi bolsa dünýäniň ähli aladasy Miwäniň egnine düşen ýaly boldy. Akyp ýatan iş ýogam bolsa, ukusyny-da doly alyp bilmedi. Tertip-düzgüni gowy görýän, hojalykda hemme zadyň ýerbe-ýer bolmagyny isleýän Esen aga ogly bilen gelnini ýük görüp däl-de, özbaşdak ýaşaýşa gaýym bolmaklary üçin şol netijä geldi. Olara öz gapdalyndan alan melleginden üç otagly jaý gurup berdi.

Asmany ertekiler (Hekaýa)

Tebigat durşy bilen täsinlik. Durşy bilen gözellik. Ýöne ol gözellikleri, täsinlikleri, köplenç, görmän, adatça-da aňşyrman duşumyzdan geçirip goýberäýýäs. Ýöne ähli zada täsinlik hökmünde garaýan çagalygymyzyň deňinden welin üýtgeşikligiň geçip biljek gümany bolmaz. Olaryň ählisini göreniň-ä göreniň, ulularyň üstünem gören «täsinligiň» baradaky «näme üçinlerden» gömersiň. Çaga dünýäsiniň bilesigelijiliginden döreýän şol «näme üçinler» bilen durmuş ýollaryny aşdygyňça, ol täsinlikleriň köpüsi seniň üçin manysyny üýtgeder barar. Käbir täsinlikleriňe gözellik hökmünde gararsyň, ýene birlerine ylmy nukdaýnazar bilen äňedersiň. Garaz, ulaldygyňça ähli zadyň reňki, manysy üýtgär gider barar. Özüm-ä, dogrusy, howlymyzdaky sekiniň üstünde, gije patrak seçilen ýaly bolýan ýyldyzlary synlamagy çagakamam, häzirlerem dünýäniň iň uly täsinligi, iň aňrybaş gözelligi hasaplaýaryn. Dogry, ol görnüşi synlamagyň «tagamy» wagtyň geçmegi bilen biraz üýtgedi. Ol täsinligi birmahallar enemiň dyzyna kellämi goýup, her bir ýyldyzy ýeke-ýeke «tutup» sorag berşimi şu wagtka deňär ýalam däl. Enemiň berýän gürrüňleriniň özi täsin bir eserdi. Biz şol gürrüňleriň içine aralaşyp, enemiň gujagynda dünýä, geçmişe, geljege syýahat edýärdig-ä. Güýz gijeleriniň meniň kalbymda nähilidir bir howsala gatyşykly biynjalyklyk döredýändiginiň sebäbem şonuň bilen baglanyşykly-da.

Saklanyp galan pursatlar

Suratda çepden saga: ýazyjy Goşjan Seýitmädowyň gyzy Bahar, şahyr Bahargül Kerimowa, şahyr Halyl Kulyýewiň gyzy Käkilik.(1987 ý.). * * *

Kyblagäh

Asyrlaryň dowamynda halkymyzyň söz baýlygy kämilleşip, dil medeniýetimiziň özgermegine täsirini ýetiripdir. Käbir söz arhaizmleşse-de, ol halkymyzyň sözleýiş dilinde öz mynasyp ornuny saklap gelýär. Şeýle sözleriň biri hem «kyblagäh» sözüdir. «Türkmen klassyky edebiýatynyň sözlüginde» beýan edilişi ýaly, «kybla» arap sözi bolup, ol «ýönelilýän, ýüz tutulýan tarap» we «Mekgä tarap» diýen manylary aňladýar. «Kyblagäh» bolsa göçme manyda «kybla ýaly görülýän ýer», «Watan, toprak» we «kaka, ata» manylaryny öz içine alýar.

Sadreddin Aýni

Täjik we özbek edebiýatynyň görnükli wekili, ýazyjy, alym, jemgyýetçilik işgäri Sadreddin Aýni 1878-nji ýylda Buhara welaýatynyň Gižduwan etrabynyň Soktari obasynda dünýä inýär. Onuň atasy molla bolupdyr. Şol sebäpli kakasy ony alty ýaşynda dini mekdebe okuwa berýär. 1889-njy ýylda bolsa Buharadaky Mir-Arap medresesine okuwa girýär. Sadreddin medresede okadylýan dersler bilen birlikde goşguly kitaplara köp üns beripdir. Tiz wagtdan onuň özi-de dürli tahalluslar bilen goşgy ýazyp ugraýar. 1896-njy ýylda özüne «Aýni» tahallusyny alýar. Şahyrlar, edebiýatçylar bilen duşuşyp, pikir alşyp durmagy onuň dünýägaraýşynyň giňemegine uly täsir edýär. 1905-nji ýylda ol eýýäm tanymal şahyra öwrülýär. «Magaryf» jemgyýetini döredip, dünýewi mekdepler üçin kitap ýazýar. Onuň goşgularynyň köpüsi aýdym edilip aýdylyp ugralýar.

Ýerliksiz joşgun (Täjik tymsaly)

Bir zamanlar düýe bilen eşek kerwenden galyp, azaşypdyrlar. Olar dostlaşyp, agzybirje aýlanyp ýörüşlerine, ýaşyl ýaýlanyň üstünden barypdyrlar. Beýle eşreti ömründe görmedik eşek ýaýnap ýörşüne düýä ýüzlenipdir: — Dost, men şu wagt şeýle bir bagtly, joşgunym içime syganok. Garşy bolmasaň, atam pahyryň aýdan aýdymlarynyň birini aýdyp berjek saňa.

Bagtyň parahatlyk aýdymy

Ýetmişi arka atsam-da, häzir-ä garrylyga per beremok. Pyşdyldabam ýörämok, gatybir haýdap öňdeçiligem edemok. Indi maňa olaryň peýdasy ýa-da asla berjek haýry ýok. Şonuň üçin uly ýoluň ýanýodasyndan öz ýaşyma görä, agras ýöräp, säher bilen gezelenç edýärin. Ýanýoda bilen barýarkam, goňşy-golamlar-da işe ugraýarlar. Ýaşkiçileri maňa salam berýärler, ýaşululara  özüm salam berýärin. Şeýle gadyr-hormat göwnüme hoş ýakýar. Adam garrasa dagy şondan başga näme gerek?! Sylansaň, öz gadyryň bardygyna göz ýetirýärsiň. Ýöne sylanmak üçinem, ilki özüňi sylamaly, adamkärçilikli bolmaly. Sözüňde il göwnüne hoş ýakýan mähremlik bolmaly. Ana, şol ýaşula has-da zerur zat. Sebäbi gödeklik diýen zat goňşulygyň ýaraşygyny bozýar. Ýaşuly diýmek, türkmende parasat diýmek-dä. Näçe agras, näçe paýhasly, öwrediji hem tejribeli bolsaň, senden öwrenmäge endik edýärler. Asyl-ha, türkmençilikde garrylyk akyl bermegiň döwri hasaplanylýar. Uly-kiçi ýaşula ynanyp, ondan öwrenmegi adat edinipdir. Şu adat-düzgün ata-baba gelýän üýtgemeýän ýeke-täk ülňi bolsa gerek. Şol öňki endigime görä, bu günem säher bilen gezelenje çykyp, maýdalyma ýanýodadan ýöräp barýaryn. Birden öňümden äpet alabaýly ýetginjek çykdy.  Türkmen itiniň edähedini ony bir görenimde tanaýan. Sebäbi menem çagalygymdan bäri şu alabaýlary göre-göre ösüp ulaldym. Şonuň üçin arkaýyn ýöräp barýaryn. Ýetginjek hem alabaý deňime gelende, it