"Rysgal" gazeti

Esaslandyryjysy: Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi
Salgysy: Aşgabat şäheri, A.Nyýazow şaýoly, 174
Telefon belgileri:21-23-57

Habarlar

Şygryýet älemi

KÖŇÜL SENASY Öz halkyna mähir çogundan doly,Arkadagly Serdarymyzyň sözi.Ýakymly, ýalkymly ýazlarymyz ýaly,Arkadagly Serdarymyzyň sözi.

Danalardan dürdäneler

Iň ezizi kim? Bir gezek Hosrow patyşadan sorapdyrlar:

Käbäm (oýlanma)

Eje jan, sen hakynda pikirlensem, hemişe ýakymly duýgular serime dolýar. Seniň barlygyň ömrüme ömür goşýar. Kiçilikden mylaýym hüwdiňden ganyp ulalsam-da, haçan-da jigimi hüwdülän wagtyň sesiňe maýyl bolýaryn. Şol pursat seniň näzik owaza eýlenen hüwdiň meniň kalbymda göýä, giň jahanyň asudalyk aýdymy ýaly ýaňlanýar. Mähribanym, men seniň nowbaharyň bolanym üçin hemişe seniň bilen syrdaş hem jora. Mende nähilidir bir ünji bolsa sözlemesem hem aňyp, hoşamaý sözüň bilen kalbymy ynjaldyrýaň. Käbäm, bu gün seniň gözleriňde nämälim ünjini duýýan. Perzentleriňi gözli-başly etmek baş arzuwyň hem bolsa, her gezek gapymyza sawçylyga gelenlerinde gözleriň gussaly görünýär. Gyz maşgala bolsaň ir-u-giç dogduk öýüňden daşlaşyp gitmelidigine akylym çatsa-da, nämüçindir meniň hem ýüregimi howsala gaplaýar. Mähriban ojagymyzdan, käbäm senden azajyk hem uzakda bolmak barada oýlananymda, gözlerimi ýaşlanymy duýman galýaryn. Mähirden doly nurana keşbiňi hatda ýyllaryň saljak yzlaryndan hem gabanýaryn, käbäm! Şonuň üçin täze durmuş, bagt hakyndaky arzuwlarym her näçe öňe tarap gitse-de, göz öňümde ýene seniň keşbiň dur.

Mähribanym aýal dogan (edebi gürrüň)

Öten agşam ukymy gowy alyp bilmedim. Az-owlak ýoňlanym üçin örän biynjalyk boldum. Sähel irkilenim hem şol, aýal dogan, sen düýşüme girdiň. Indi ençeme ýyldyr käbämiziň ornunda oturanyň üçin bar aladaň biz bolduk. Bir şäherde ýaşamasak-da, bir ojakdan örýän ýaly aladamyzy edip, günde birnäçe gezek hal-ahwalymyzy sorap jaň edýärsiň. Birimize bir zat bolaýsa dagy, perwana deý pyrlanyp, bar bolan ynjalygyňy ýitirip başlaýarsyň. Men seni synladygymça zenan diýilýän perişde sypat mähribanlaryň daş-töweregini gurşap alan adamlaryň ählisine ene gözi bilen garap bilýändigine doly düşünýärin. Her gün säher bilen: «Aýal dogan, amanmyň?!» diýip jaň edeniňde göwün dünýämde güller açylýar. Şol pursat mähir diýilýän närsäniň güýjüne akylym haýran bolýar. Öz maşgalaň daşyndan bizi hem ünji edinip ýöreniň üçin ýyllar saňa täsirini has aýdyň ýetiripdir. Emma ýüzüňe düşen owunjak ýygyrtlar seniň görküňi birjik-de kemeldip bilmändir. Durmuş nesilleriň ornuny çalşyp gidip otyr. Kakamdyr ejem jandan galan iň eziz mirasym bolsa doganlarym, siz bolduňyz. Siziň biriňiz kakamy, biriňiz ejemi ýatladýarsyňyz. Hereketleriňiz, sözleýşiňiz, hatda aladamyzy edişiňiz, sesiňiz hem juda meňzeş. Şonuň üçin siz örän eziz. Asyl, seredip otursam, doganlarym siz ykbalymyň bagt paýyma eçileni ekeniňiz. Şatlygymy paýlaşanym, göwün içre jaýlaşanym, siz! Ömrüme ýaranym, syrdaşym, göwündeşim, ýürekdeşim sizsiňiz. Käwagt

Ynsan kalbynyň şahyry

Şygryýetiň göwher täji, dillermiziň senasy,Berkarardyr arzuwlanan beýik türkmen binasy,Garaşan zamanaň bu gün, şu döwrümiz güwäsi,Ynsan kalbynyň şahyry Magtymguly Pyragy. Şygyrlaryň ussatlygyň boldy «Jemşidiň jamy»,Köşekli düýä deňelen her bir sözüň çuň many,Göreldesiň adamzada, wagyz edip päk imany,Ynsan kalbynyň şahyry Magtymguly Pyragy.

Magtymguly Pyragy

Her setiri, bendi paýhasyň käni,Magtymguly Pyragynyň goşgusy.Jem onda parasat, umman deý many,Magtymguly Pyragynyň goşgusy. Şygyrlary danalygyň güwäsi,Oň bilen nurlanýar türkmen dünýäsi,Okasaň artdyrýar dünýä höwesiň,Magtymguly Pyragynyň goşgusy.

Bagtyň binýady

(oçerk) Bu sözbaşynyň näme üçin şeýle atlandyrylandygyny magat bilmek üçin hökman gadymy Daşoguz illerine myhman bolup barmaly. Bilýänsiňizem-le, küren-küren obalaryň içinde şeýle derejelenýän, sylag-sarpasy has aňyrdan tutulýan maşgalalar bardyr. Hawa, öýden ýeke-ýalňyz özi däldir, «Hä-ä, olaryň maşgalasymy, tüýs «tüweleme!» diýerlikdir» diýler. Beýle gadyrlanmany bolsa çümmükläp çöplemelidigi düşnüklidir. Gürrüň şuňa dirände, maşgalabaşynyň — il içinde «Arazbaý mugallym» diýlibem, «Arazbaý bagban» diýlibem tanalýan kişiniň aýdanlary ýene gulaga gelip gidýär:

Halk diplomatiýasynyň sütüni

Gündogaryň beýik akyldar şahyry Magtymguly Pyragynyň döredijilik we durmuş ýoly, pelsepewi garaýyşlary, pähim-paýhasy her bir okyjynyň aňynda öçmejek täsir galdyrýar. Akyldar şahyr döredijiligi bilen diňe dünýä söz sungatyna gymmatly miras galdyrman, eýsem, şygyrlarynyň üsti bilen öz döwrüniň adamlaryna dünýäniň gurluşy, ýurtlar we halklar, olaryň aýratynlyklary, uly şäherler, söz ussatlary, halk döredijiligi baradaky maglumatlary ýetirýär, halklaryň arasynda gaýybana tanyşlygy ýola goýýar. Akyldar şahyryň «Bu dünýä» goşgusynda dünýäniň giňdigi, onuň köptaraplaýyndygy barada çeper teswir edilýär:

Özbek alymynyň sowgady

Goňşy Özbegistanda Gündogaryň beýik akyldary we nusgawy şahyry Magtymguly Pyragynyň döredijiligine bagyşlanyp, dürli ýyllarda dürli eserleriň döredilendigini, makalalaryň ýazylandygyny, şygyrlar diwanlarynyň çap edilendigini bilýäris. Şahyryň doglan gününiň 300 ýyllyk ýubileýiniň baýram edilýän ýylynda goňşy ýurduň ylym wekiliýeti bu şanly senä aýratyn döredijilik sowgatlary bilen gelýär. Golaýda özbegistanly alym, filologiýa ylymlarynyň doktory Bahodir Karimowyň «Magtymguly — ynsanyýet şahyry» atly kitabynyň giň okyjylar köpçüligine gowuşmagy hem muňa aýdyň şaýatlyk edýär. Bu iki dostlukly hem doganlyk halkyň arasyndaky medeni-ynsanperwer ugurly gatnaşyklary berkitmekde-de beýik türkmen şahyryna aýratyn ornuň degişlidigini görkezýär. Özbegistanyň «Muharrir» neşirýaty tarapyndan özbek dilinde çap edilen neşir alymyň magtymgulyşynaslyga degişli täzeçe çemeleşmelerine esaslanyp, onuň ylmy makalalaryny, döredijilik eserlerini öz içine alýar. Hususan-da, kitabyň «Magtymgulynyň atasy» bölüminde Döwletmämmet Azadynyň sopuçylyk hem didaktik-filosofik, şygryýet ugurlarynda öz ogluna ýetiren täsiri içgin beýan edilýär. XIX asyryň ikinji ýarymynda wenger syýahatçysynyň akyldar şahyryň eserlerini Leýpsigde nemes dilinde çap etdirişi we bu terjimäniň aýratynlyklary «Wamberi — magtymgulyşynas we terjimeçi» atly bölümde düýpli derňelýär. «Magtymgulyşynaslygyň taryhyndan bir sah

Gar ýagýar

(Şahyrana kyssa) Gar ýagýar. Arşdan tämiz nur ýagýar. Hemmeleriň göwni teşne akja gara. Aşyk ýürek telwaslydyr zülpütara. Gyşyň gary aşyk kalba biýr teselli, günleri bar yşka kybap hem heserli. Hawa, hawa, ak gar ýagýar, Arşdan gaýýar ak tozgalar. Gunduz kibi päk gar ýagýar, göwünler tapýar gozgalaň. Arşa baksam, gar tozgasy sypap geçdi ýüz-gözümi, şonuň üçin gar waspyndan başladym men öz sözümi. Bakyň-görüň, giňäp ýatan ala-ala giň düzleri, ak lybas geýen meýdanlar, haýrana goýdy gözleri. Pynhan-pynhan hellewleşer daragt bary, olaň täsin pyşyrdysy köňlüň tary. Seçelenip, sepelenip ýagýar bakyň, gyşyň gary, ynsan göwni bolar gyşda mydam akja garyň zary. Menek-menek bolup durar zak gargalar gar ýüzünde, gar ýagýarka, şatlyk kändir ynsan ähliniň gözünde. Ýagar ak gar, doňar meýdan, bulduraşar buz hünjüler, zym-zyýat bor gursaklardan endişeler hem ünjüler. Garyň keremi kän şatlyk bagyş eder ýüreklere, garaz, gyş kän joşgun paýlar köňüllere hemem sere. Görüň-bakyň, Zemin don geýdi gyşyň akja kamysyndan, gursagym teselli tapdy garyň pessaý ýagyşyndan. Taňka çaýy lakyrdap dur, ynha, çopan çadyrynda. Gyş paslynda taňka çaýyň başga bolýar gadyry-da. Çopan hakda oçerk ýazmak üçin geldim Garaguma, Garagum gyş keşbi bilen nur çaýdy meň ýüregime. Ýere bassaň, «gütürt-gütürt» eder ýumşajyk akja gar, şahalarda «şytyrt-şytyrt» eder tämiz hem päkje gar. Ýowuz gyşyň howalasy, aýazy eňşed

Döwletmämmet Azady we Magtymguly Pyragy

Magtymguly Pyragynyň kämil şahsyýet, söz ussady hökmünde tanalmagynda nusgawy edebiýatymyzyň düýbüni tutan şahsyýetleriň biri Döwletmämmet Azadynyň hyzmaty uludyr. Bu hakda dürli ýyllarda alymlar D.Nuralyýew, N.Gullaýew, M.Annamuhammedow, A.Bekmyradow, şeýle hem Magtymgulynyň mirasyny öwrenijiler A.Şyhnepesow, R.Godarow, A.Şagulyýew, G.Gummanowa ylmy makalalarynda aýratyn ýatlap geçdiler. Atasynyň ylym-bilim eýesi bolmagy Magtymgulynyň her bir meselede ondan görelde almagyna itergi beripdir. Şygryýet äleminde ýagşy taplanan Pyragy pederiniň eserlerinde ündeýän pikirlerini öz döredijiliginde dowam etdiripdir.

Rowaýatlar

Syrly hüjrede Ol babasy Orazmuhammet we obadaşlary bilen hoşlaşyp, medresä tarap ugrady. Magtymguly Şirgazy hanyň medresesine gelende gün guşluk bolupdy. Bu wagt medresäniň öňünde talyplar ýygnanyşyp, mesawy gürrüň edýärdiler. Magtymguly olara salam berdi. Talyplar at üstünden düşen türkmen ýigidini güler ýüz bilen garşy aldylar. Olaryň içinden bir ýigdekçe ylgap gelip, Magtymgulyny gujaklady. Bu Nury Kazymdy. Dostlar gadyrly görüşdiler. Gögeldaş medresesini, talyp ýoldaşlaryny ýatladylar.

Magtymguly Pyragynyň şygyrlarynda sagdynlygyň syrlary

Bir şahsyýetiň sözleriniň halkyň diline nakyl bolup ornaşmagy şol şahsyýetiň şol milletiň aňynda ýerini hiç zat bilen çalşyp bolmajak ähmiýetiniň bardygyny görkezýär. Indi üç asyr bäri şygyrlary nakyla öwrülen Magtymguly Pyragynyň türkmen halkymyzyň ruhy dünýäsindäki gymmatyna, milletimize goýup giden edebi mirasynyň bahasyna ýetip biljek güýç ýok. Çünki Magtymguly atamyzyň şygyrlary çeper sözüň hatyrasyna ýazylan şygyrlar bolman, eýsem, olar jemgyýetiň şeýle ajaýyp pikirlere teşne bolanlygy üçin ýazylan şygyrlardyr. Şahyryň ylmy, ynsan mertebesinde ýeten belent derejesi, türkmen halkyna şeýle gyzyldan gymmatly pikirleri, islendik ýaşda okalanda hem, ýagşy ynsan bolmak üçin ýol-ýörelge görkezip biljek şygyrlary ýazmaga esas döredipdir. Bir ynsan watansöýüjilik terbiýesi üçin aýratyn bir kitap, ýagşy gylyk-häsiýetleri öwrenmek üçin ýene bir kitap, zähmet terbiýesini almak üçin başga bir kitap, durmuşda ýaşlygyň, wagtyň, maşgalanyň, ata-enäniň, ylym-bilimiň gymmatyny bilmek üçin ýene bir kitabyň gatyny açmaly bolýar. Emma Magtymguly atamyzyň şygyrlaryny okanyňda welin bularyň ählisi bu beýik ynsanyň sözleri bilen akylyňa ornaşýar. Beýik akyldaryň şygyrlaryndaky ajaýyp pikirleriň ýene biri bolsa, elbetde, saglygyň gadyr-gymmatydyr. Beýik ylahyýetçi, mesnewiçi Jelaleddin Rumynyň şeýle sözi bar: «Ähli zadyň bolup, saglygyň bolmasa, ähli zadyň bolup, wagtyň bolmasa, ähli z

Halkymyza mynasyp sowgat

«7/24. tm» № 07 (194), 12.02.2024 Yn­sa­nyň kal­by my­da­ma çe­per sö­ze, tä­sir­li jüm­le­le­re, dur­muş­da ugur gör­ke­zi­ji ýö­rel­ge bo­laý­jak ke­lam­la­ra teş­ne. Şeý­le ga­nat­ly jüm­le­le­r süý­jü­li­gin­den ýa­ňa tar­ka ýa­ry­lan dat­ly ga­wun­lar ýa­ly şi­rin, bir pur­sat­da dün­ýä­ňi üýt­ge­dip bi­läý­jek de­re­je­de ja­dy­ly söz­ler­dir. Ine, mu­ňa sö­züň güý­ji di­ýil­ýär. Hormatly Prezidentimiziň hal­ky­my­za sow­gat be­ren il­kin­ji ki­ta­by bo­lan «Ýaş­lar — Wa­ta­nyň da­ýan­jy» at­ly ese­ri şeý­le aja­ýyp jüm­le­le­riň top­lu­my­dyr. Bu ese­ri okap, sö­züň be­ýik gud­rat­dy­gy­na ýe­ne bir ge­zek göz ýe­tir­mek bol­ýar.

Akyldar şahyryň edebi mirasy millilige ýugrulan öwüt-ündew mekdebi

Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe ösüşlere beslenýän ýurdumyzda türkmen akyldarlarynyň ömür ýoluny we döredijiligini, edebi mirasyny ylmy esasda öwrenmekde giň gerimli işler alnyp barylýar. Türkmen halkynyň durmuş filosofiýasy, däp-dessurlary, ruhy gymmatlyklary, gülläp ösýän döwlet hakyndaky arzuwlary meşhur akyldarymyzyň baý we köpugurly şygryýetinde öz beýanyny tapypdyr. Bu ýagşy umyt-arzuwlar häzirki döwürde hasyl boldy. Magtymguly Pyragynyň ynsanperwer pikirleri bolsa Garaşsyz, hemişelik Bitarap ýurdumyzyň döwlet syýasatynyň esaslaryny düzýär. Çünki, akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň goşgulary Watanymyzyň geljegi bolan ýaş nesilleri terbiýelemekde nusgalyk mekdepdir. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe milli mirasymyzy öwrenmekde, şu günki we geljekki nesillere ýetirmekde oňyn işler alnyp barylýar. Gündogaryň beýik akyldary Magtymguly Pyragynyň ajaýyp şygyrlary biziň buýsanjymyz, ýol-ýörelgämizdir. Magtymguly Pyragynyň döredijiligi örän giň gerimlidir. Akyldar şahyryň şygyrlary diňe bir öz halkyna däl, eýsem, tutuş Gündogar edebiýatynyň ösmegine oňyn täsir etdi. Şahyryň parasatly setirleri ulus-iliň kalbynda ebedilik orun aldy. Onuň köp sanly parasatly sözleriniň nakyla, atalar sözüne öwrülip gitmegini hut, şunuň bilen düşündirip bolar. Akyldar şahyryň döredijilik mirasynyň agramly bölegi ynsanperwerlik, durmuşy meselele

Kämil şahsyýeti kemala getirmekde Magtymgulynyň eserleriniň ähmiýeti

Arkadagly Gahryman Serdarymyz «Ýaşlar — Watanyň daýanjy» atly kitabynda: «Terbiýe we tejribe — ynsan ykbalynyň goşa ganaty. Alan terbiýämiz ykbalymyza, alnymyza täsir edýär. Amal edýän her işimiz tejribämize öwrülýär. Tejribe bolsa diňe özüň gazanylýan, ýöne il-gün bilen paýlaşylýan hazynadyr. Gowy zatlar, il-halka ähmiýetli zatlar paýlaşyldygyça, olaryň berekedi artmak bilen bolýar» diýip belleýär. Magtymguly Pyragynyň pähim-paýhasy özünde jemleýän eserlerinde döwlet bilen adamlaryň arasyndaky garaýyşlary beýan edýän milli filosofik dünýägaraýyşlar öz beýanyny tapýar. Hormatly Prezidentimiziň: «Magtymguly — bu mizemeýän Watan söýgüsi, halk ykbalynyň aladasy, belent häsiýetleriň gaýmagydyr» diýip belleýşi ýaly, şahyryň eserlerinde Watan söýgüsi, jemgyýeti özgertmek, halkyň gündelik ýaşaýyş durmuşyny gowulandyrmak, adamlar bilen döwletiň arasyndaky gatnaşyklary kämilleşdirmek bilen baglanyşykly dürdäne setirler eriş-argaç bolup geçýär. Şeýle-de jemgyýetde özüňi alyp barmagyň edep-kadalary, agzybirlik, ygrarlylyk, sadalyk, myhmansöýerlik ýaly ata-babalarymyzyň ynsanperwer ahlak ýörelgeleri öz beýanyny tapypdyr.

«Dür söz bilen dünýä özün aldyran»

Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe ylym-bilim ulgamynyň ösmegine aýratyn üns berilýär. Ylmyň ähli ugurlary bilen bir hatarda ynsanperwer ylymlaryny ösdürmekde uly mümkinçilikler döredilýär. Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Magtymguly adyndaky Dil, edebiýat we milli golýazmalar institutynda hem milli mirasymyzy, golýazmalarymyzy, ýazyjydyr şahyrlaryň edebi eserlerini ylmy esasda öwrenmek, täze pikirleri ýüze çykarmak ugrunda ylmy derňew işleri alnyp barylýar. Her bir halk öz milli medeniýeti, taryhy, dili, edebiýaty, halk döredijiligi, ýazyjydyr şahyrlary we başga-da birnäçe şahşyýetleri bilen dünýäde tanalýar. Türkmen edebiýatynyň görnükli wekili, nusgawy şahyr Magtymguly Pyragy hem özüniň umman ýaly giň döredijiligi bilen dünýäniň köp ýurtlarynda söýlüp okalýan şahyrlaryň biridir. Üç asyra golaý wagt geçse-de, şahyryň goşgulary öz ähmiýetini ýitirmän, nesilden-nesle geçip, biziň günlerimize gelip ýetipdir. Magtymguly Pyragynyň doglan gününiň 300 ýyllygy şu ýylda dabaraly bellenilip geçiler. Akyldaryň doglan gününiň şanly toýlary mynasybetli dürli dillerde ençeme kitaplar we makalalar ýygyndylary neşir edilip, dünýä jemgyýetçiligine ýetirilýär. Pyragynyň çeper keşbi şahyrlaryň goşgularynda, poemalarynda, powestdir romanlarynda giňden açylyp görkezilýär we kino, teatr, şekillendiriş sungatynyň eserlerinde-de özüniň mynasyp ornuna eýe bolýar. Onuň döredijili

Ala­ba­ýyň öý­ke­si

«7/24. tm» № 08 (195), 19.02.2024 Me­niň bir itim bar, has dog­ru­sy, dos­tum. Ady hem Ala­baý. Ony ma­ňa he­niz ki­çi­jik­käm ka­kam ge­ti­rip be­rip­di. Be­de­nin­de ak-ga­ra zo­lak­la­ry bo­lan­dy­gy üçin ady­ny hem şo­ňa gö­rä dak­dyk. Ala­baý bi­ziň tö­we­re­gi­miz­de ýa­şa­ýan özüm bi­len deň-duş og­lan­la­ryň esa­sy güý­men­je­si­di.

Tol­kun­lar — me­niň dos­tum

«7/24. tm» № 08 (195), 19.02.2024 Owaz­ly tol­kun­la­ra baý de­ňiz. Onuň ýü­zün­de ma­wy as­man ýa­zy­lyp ýa­tan ýa­ly. Men deň­ziň ke­na­ryn­da oňa se­re­dip otur­ma­gy go­wy gör­ýä­rin. Köp­lenç bol­sa şa­dy­ýan tol­kun­lar bi­len «Ko­wa­la-gaç­dym» oý­nu­ny oý­na­ýa­ryn. Il­ki men ola­ry ko­wa­la­ýan, soň­ra bol­sa olar me­ni. Olar ma­ňa kän ba­lyk­gu­lak­la­ry deň­ziň ke­na­ry­na çy­ka­ryp ber­ýär­ler. Ola­ryň ara­syn­da üýt­ge­şik reňk­li­le­ri, dür­li öl­çeg­li­le­ri hem bar. Men ola­ryň has tä­sin­le­ri­ni ýyg­nap, beý­le­ki we­la­ýat­lar­da ýa­şa­ýan ga­ryn­daş­la­ry­my­za, deň-duş­la­ry­ma sow­gat ed­ýä­rin.

Pe­der ynam et­di, ynam öde­ler, gel­je­ge ädim­ler bat­ly ädi­ler

«7/24. tm» № 08 (195), 19.02.2024 AR­KA­DAG­LY SER­DA­RY­MYZ