HABARLAR

Gymmatly eser

Mähriban halkymyzyň saglygyny goramak, abadan we bagtyýar durmuşyny üpjün etmek hormatly Prezidentimiziň alyp barýan döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar. Bilşimiz ýaly, biziň güneşe baý topragymyzda dermanlyk häsiýeti bilen belli bolan ösümlikleriň örän köp görnüşleri ösüp ýetişýär. Milli Liderimiz şol ösümlikleriň ynsan saglygyna peýdasy baradaky maglumatlary «Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri» atly köpjiltli ylmy-ensiklopedik kitabynyň üsti bilen beýan edýär. Döwlet Baştutanymyzyň ýakynda çapdan çykan bu eseriniň täze on ikinji jildi ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamynyň işgärleri, şeýle hem ähli ildeşlerimiz üçin möhüm ähmiýetli waka, işde ulanmaga tapylgysyz gollanma boldy. Gymmaty egsilmeýän her bir kitap adama işde, durmuşda uly kömek edýär. Munuň şeýledigini Gahryman Arkadagymyzyň her bir eseri aýdyň beýan edip gelýär. «Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri» atly köpjiltli kitabynyň täze jildi şeýle häsiýete eýedir. Bu eser halkymyzyň we umumadamzadyň saglygyny gorap saklamakda lukmançylyk nukdaýnazardan ylmy çeşme bolmak bilen, ösüp gelýän ýaş nesle türkmen topragynda ösýän ösümlikleriň ulanylyş ýollaryny, peýdaly taraplaryny öwredýär.

Ylym ýolunda adygan

Her bir ynsanyň gyzyklanmalary, meşgullanýan kesp-käri oňa mynasyp durmuşy we öz ýaşaýan jemgyýetinde uly hormat-sylagy bagyş edýär. Şeýle kişileriň biri hem Seýitnazar Seýdi adyndaky TDMI-niň Başlangyç synplarda we mekdebe çenli çagalar edaralarynda okatmagyň usulyýeti kafedrasynyň müdiri, psihologiýa ylymlarynyň kandidaty Hudaýnazar Hojanyýazowdyr. Ol ady agzalan institutda aspiranturany tamamlap, 1989-njy ýylda Ukrainanyň Kiýew şäherindäki Psihologiýa ylmy-barlag institutynda «Okuw-oýun ýagdaýynda matematiki amallary öwretmegiň psihologik aýratynlyklary» diýen tema boýunça «Psihologiýa ylymlarynyň kandidaty» diýen alymlyk derejesini üstünlikli goraýar. Uzak ýyllaryň dowamyndaky ylmy gözlegler, ýurdumyzyň bilim edaralarynda geçirilen tejribeler alymy täze döredijilikli usuly işlere ruhlandyrýar. Ol her bir çaganyň häsiýetini gowulyga tarap ugrukdyrmagyň, mümkinçiliklerini ösdürmegiň ýollaryny gözleýär, ylmy-usuly işler bilen yzygiderli meşgullanýar. Okuw-terbiýeçilik işlerinde türkmen halkynyň taryhyny, milli mirasyny, ruhy baýlyklaryny öwrenmek boýunça döwlet we halkara derejesinde geçirilýän ylmy-usuly maslahatlarda yzygiderli çykyş edýär.

Giň gerimli işler

Döwlet Baştutanymyz tarapyndan kabul edilen döwlet we milli maksatnamalarda kesgitlenen wezipelere laýyklykda, häzirki wagtda ýokary okuw mekdeplerini okuw kitaplary hem-de okuw-usuly gollanmalar bilen üpjün etmek, olara dünýä ölçeglerine laýyk gelýän täze tehnologiýalary we okuw-tehniki enjamlary ornaşdyrmak işleri üstünlikli alnyp barylýar. Sanly bilim maksatnamalaryny durmuşa geçirmekde bilim edaralarynyň tehniki programmalaýyn üpjünçiligi gowulandyrylýar, maglumatlaryň toplanylyşy we uzak aralyklara geçirilişi elektron enjamlarda amala aşyrylýar. “Türkmenistanda sanly bilim ulgamyny ösdürmegiň Konsepsiýasyny” durmuşa geçirmegiň meýilnamasyna laýyklykda, sanly tehnologiýalaryň hyzmatyndan peýdalanylmagy bilim ulgamynda guralýan okuwlaryň mazmunyny çuňlaşdyrmaga, medeniýetini ýokarlandyrmaga, uzak aralykdan ylmy maslahatlary, bäsleşikleri guramaga mümkinçilik berýär. Häzirki döwürde mekdepler elektron göteriji kitaplara baýdyr. Mekdeplerde döredilen bilim portallary talyplara islendik derse degişli baý maglumatlary toplamaga, uzak aralyklara geçirmäge giň mümkinçilikleri açýar.

Ownuk motorika we robototehnika

Döwlet maksatnamasy: himiýa ylmyny ösdürmegiň wezipeleri

«Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2019 — 2025-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasyna» laýyklykda, ykdysadyýetiň ähli pudaklarynda geçirilýän özgertmelerde ylmyň tutýan ornuny ýokarlandyrmak esasy wezipeleriň biri bolup durýar. Şeýle bolansoň, himiýa ylmy we täze himiki tehnologiýalar arkaly ekologiýa taýdan arassa, energiýa tygşytlaýjy, bäsdeşlige ukyply önümleri öndürmegiň innowasion tehnologiýalaryny işläp düzmek hem-de himiki tehnologiýalaryň kämil derejelerini gazanmak şu günüň derwaýys meseleleri bolmagynda galýar. Bu wezipeleri çözmek hem-de alym Prezidentimiziň geostrategik geljegi nazarlaýan ylym-bilim syýasatyny amala aşyrmak üçin ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniňdir Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň ylmy-barlag institutlarynyň alymlary uglewodorod, mineral we gidromineral çig mallaryň çeşmelerinidir gorlaryny anyklamakda, olaryň himiki düzümlerini, fiziki-himiki häsiýetlerini kesgitlemekde tagallalaryny birleşdirýärler. Munuň üçin täze önümleri öndürmegiň innowasiýa tehnologiýalaryny işläp düzmäge we olary önümçilige ornaşdyrmaga niýetlenen ylmy-barlag işlerini geçirmäge gönükdirilen häzirki zaman barlaghanalaryňdyr enjamlaryň, himiki reaktiwleriňdir gerek bolan esbaplaryň üpjün edilip, alymlaryň düýpli ylmy-b

Irginsiz zähmetiň miwesi

Taryhy rowaýatlarda, ýazgylarda ylmyň, döredijiligiň dürli ugurlarynda açyşlary eden ägirtleriň öz ylmy we döredijilik gözlegleriniň jogabyny düýşlerinde tapandygy taryhy hakykat. Çünki gije-gündiz şol bir alada bilen gurşalan aňyň düýşde çözmesi kyn bolan sowalyň jogabyny tapýandygy Türkmenistanyň halk suratkeşi Aýhan Hajyýewiň, halk arasynda Lukman Hekim adyna eýe bolan Abu Ali ibn Sinanyň ýatlamalarynda beýan edilýär. Beýik akyldar Magtymguly Pyragynyň keşbini döreden Aýhan Hajyýew ýatlamalarynda «Bir zady köp pikir etseň düýşüňe girýärmiş diýleni dogry eken. Şahyryň keşbi meniň düýşüme birnäçe gezek girdi» diýip belläpdir. Şägirdi al-Jüzjany tarapyndan Lukman Hekimiň öz dilinden ýazga geçirilen «Ibn Sinanyň ömür beýany» atly kitapda «Gijelerine şem ýakyp okamak we ýazmak bilen meşgul bolýardym. Haçan ukym gelse, bir ysgynsyzlyk ýa-da islegsizlik duýsam bir käse şerbet içerdim. Güýç toplap gaýtadan okamaga başlardym. Azajyk irkilsem ol meseleleri aýdyň görnüşde düýşümde görerdim. Hatda birnäçe meseleler maňa ukuda hemmetaraplaýyn örän aýdyň bolardy. Bu ýagdaý mende ähli ylymlarda kämilleşýänçäm we düýpli düşünýänçäm dowam etdi» diýlip beýan edilýär. Dünýä ylmynyň, medeniýetiniň, sungatynyň ösüşinde ajaýyp açyşlary bile

Ylym — bagtyň şuglasy

Ylym baradaky düşünjäni öz dilimizde has ýönekeýleşdirip beýan etsek, onda muňa döredijilik işiniň netijesi hem diýip bolar. Bu işiň netijesinde oňa barýan ýolda täze pikirler, garaýyşlar we açyşlar ylmyň ruhuny döredýär. Onuň binýady we häsiýeti jemgyýetiň maddy we ruhy gymmatlyklaryny, ahlak kadalaryny, gözellik ýörelgelerini özünde jemleýär. Şonuň üçin ylym köptaraply we çylşyrymly bilimden gözbaş alýar. Ylmyň hemişe öňe gidişligi nazarlaýandygy sebäpli, ol jemgyýeti täzelikler bilen gurşap, bizi täze giňişliklere aralaşdyrýar. Şeýlelikde, adamlaryň döredijilik aňynyň bitewileşen ulgamy döreýär. Munuň netijesinde bolsa umumy halkyň ylmy sowatlylygy artýar. Biz öz ylmy garaýyşlarymyzy kämilleşdirip, onuň netijesinde tutuş jemgyýete ykdysady üstünlikleri, ynsanperwer häsiýetleri we adam medeniýetini ýokarlandyryp bolýandygyny subut etmek bilen, adamzadyň bahasyz baýlygynyň ylymda jemlenendigini, häzirki eýýamyň ösüş guralynyň hem ylymdadygyny tassyklap bilýäris. Şu nukdaýnazardan seredeniňde, bu gün ýurdumyzyň geljeginiň aýdyň hem şuglalydygyny birjik-de säginmän aýdyp bileris. Onuň sebäbini bolsa ýurdumyzyň diňe bir soňky ýyllardaky ykdysady görkezijileri däl-de, eýsem, Türkmenistanyň sanly ykdysadyýete geçmek arkaly pudaklaryň ylmy esasda ö

Tekstde sözlem gurluşy

«Türkmenistan – Bitaraplygyň mekany» ýylymyzda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň içeri we daşary syýasaty uly üstünliklere eýe bolýar. Bu döwrebap ösüşlerimizde ylym-bilim ulgamy hem mynasyp orun tutýar. Hususan-da, orta we ýokary okuw mekdeplerimizde daşary ýurt dilleri yzygider düzülen maksatnamalar we meýilnamalar arkaly öwrenilýär. Bu bolsa, dostlukly ýurtlar bilen syýasy, ykdysady we medeni gatnaşyklarymyzy täze belentliklere ýetirmäge ýardam berýär.  Daşary ýurt dilini öwrenmek, erkin sözleşip bilmek we ýazuw üsti bilen gerek bolan endikleri amal etmek ýaşlaryň esasy ugurlarynyň birine öwrüldi. Şu maksada ýetmek üçin, tekstiň içinde sözlemiň aýratynlyklaryna düşünmek zerurlygy ýüze çykýar. Ýaýbaň sözleýiş bolan tekstde sözlem gurluşyny dogry amal edip bilmek degişli lingwistik seljermesini talap edýär. Dogry, diňe bir sözüň hem degişli intonasiýa bilen aýdylanda tekst düşünjesini berip bilýändigini dilçi alymlar belläp geçýärler. Muňa garamazdan, tekst esasan ýaýbaň sözleýiş birligi hökmünde göz öňüne getirilýär. Tekstiň esasy birligi sözlem bolup, ol tekstiň içinde dürli gurluşlarda gelip bilýär. Bar bolan grammatikalar, köplenç, sözlemi ýaýbaň sözleýişden üzňe seljerýärler. Bu bolsa ýeterlik bolman, her bir söz

Himiýa ylmy: ýaş alymlaryň oýlap tapyşlary döwrüň zerurlygyndan ugur alýar

Döwür bilen aýakdaş gitmek islendik ugurda-da ähmiýetlidir welin, berkarar Watanymyzyň ýagty geljeginiň kepili bolan ylym ulgamynda onuň gymmaty has başgaçadyr. Çünki bedew batly ösüşlerimiziň, ykdysady kuwwatymyzyň belende göterilmegi, öňi bilen, ýurdumyzyň ylym ulgamynda ýetilýän sepgitler bilen hem gönüden-göni baglanyşyklydyr. Häzirki zaman dünýäde dowam edýän çylşyrymly şertlerde koronawirus ýokanjynyň ýaýramagynyň sebäpleri we onuň öňüni almak bilen bagly meseleleri ylmy taýdan öwrenmek ilkinji nobatdaky zerurlyklaryň hatarynda durýar. Şundan ugur alyp, hormatly Prezidentimiz bu ugurda ylmy barlaglary alyp barmak, ýurdumyzyň ylmy-barlag institutlarynda howa şertlerimize görä zyýansyzlandyryş erginleriniň täze görnüşleriniň üstünde işlemek boýunça möhüm tabşyryklary berdi. Häzirki wagtda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Himiýa institutynda bu ugurda degişli ylmy-barlag we seljerme işleri alnyp barylýar, olaryň oňyn netijeleri berýändigini bolsa, bu ylym ojagynyň ýaş alymlarynyň oýlap tapyşlarynyň mysalynda görmek bolýar.

Ýaş mugallymlara maslahatlar

Edebiýatdan öwrediji iş depderi Okuwçy 5-nji synpda okaýarka tutan öwrediji iş depderini (umumy depder) mekdebi tamamlaýança ulanýar. Ýazgylar garjaşmaz ýaly, ol depder degişli bölümlere bölünse, mazmunynda sahypalary görkezilse, ulanmak üçin amatly bolýar: