"Türkmen dünýäsi" gazeti

Esaslandyryjysy: Türkmenistanyň Ministrler Kabineti
Salgysy: Aşgabat şäheri, Garaşsyzlyk şaýoly, 100, Türkmenbaşynyň erkin döredijilik mekany
Telefon belgileri: 38-60-45, 38-60-40, 38-60-44
Email: turkmendunyasi@sanly.tm

Habarlar

Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanyň ylmy jemgyýetçiligine hem-de «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe ylym, tehnika we innowasion tehnologiýalar» atly halkara ylmy maslahata gatnaşyjylara

Hormatly alymlar, ylmy jemgyýetçiligiň wekilleri!Gadyrly myhmanlar! Sizi Ylymlar güni, şeýle hem bu baýram mynasybetli geçirilýän “Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe ylym, tehnika we innowasion tehnologiýalar» atly halkara ylmy maslahatyň öz işine başlamagy bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn. Ylymlar gününe bagyşlanan baý mazmunly çäreleriň alymlaryň tagallalaryny ylmyň möhüm we geljegi uly ugurlaryna gönükdirmekde, özara tejribe alyşmakda, hyzmatdaşlygy pugtalandyrmakda ähmiýetiniň uly boljakdygyna ynanýaryn.

Türkmen-koreý gatnaşyklarynda täze çelgiler

Mälim bolşy ýaly, 10-11-nji iýunda Koreýa Respublikasynyň Prezidenti Ýun Sok Ýol Türkmenistana döwlet saparyny amala aşyrdy. Onuň çäklerinde iki ýurduň Liderleriniň arasynda ýokary derejedäki gepleşikler geçirildi. Bu waka türkmen-koreý gatnaşyklaryndaky täze çelgileriň kesgitlenilmegi we ýola goýulmagy bilen taryhy ähmiýete eýedir. Türkmenistanyň Aziýa — Ýuwaş umman sebitindäki iri hyzmatdaşlarynyň biri bolan Koreýa Respublikasy bilen diplomatik gatnaşyklary 1992-nji ýylyň 7-nji fewralynda ýola goýulýar. Şondan bäri geçen döwrüň içinde deňhukukly we özara bähbitli hyzmatdaşlyk işjeň ösdürilýär. 2007-nji ýylda Aşgabatda Koreýanyň, 2013-nji ýylda bolsa Seulda Türkmenistanyň ilçihanalarynyň açylmagy iki dostlukly döwletiň diplomatik gatnaşyklarynyň taryhynda möhüm wakalardyr.

Ylym halkyň hyzmatynda

Şu gün eziz Diýarymyzda uly dabaralara beslenip Ylymlar güni toýlanýar. Bu baýram ýurdumyzda eýýäm 18-nji gezek, ýagny 2007-nji ýyldan bäri alym Arkadagymyzyň parasatly başlangyjy esasynda giňden bellenilýär. Sebäbi ylym biziň ähli ösüşlerimiziň binýady. Ylym — döwletiň kuwwatyny we geljegini kesgitleýän esasy gymmatlyk. Ylym — her birimiziň dünýägaraýşymyzy emele getirýän, akyl işjeňligimizi artdyrýan, dürli meseleleri dogry çözmäge ýardam berýän uly güýç. Şonuň üçin alym Arkadagymyz hem-de alym Prezidentimiz milli ylym ulgamynyň yzygiderli ösmegine degişli meseleleri hemişe üns merkezinde saklaýarlar. Bu babatda Gahryman Arkadagymyz özüniň «Ömrümiň manysynyň dowamaty» atly kitabynda: «Ýaşaýşa düşünmegiň we öňe ilerlemegiň, ösüşiň özeninde ylym-bilim ýatyr», «Ylym — köňül çyragy. Ol çyraglary öz köňlüňizde hem-de perzentleriňiziň kalbynda başardygyňyzça köp ýakjak boluň! Şonda ykbal ýollaryňyz aýdyň bolar» diýip belleýär.

Her jümlesi Dünýe malyndan zyýat

Kitap — ruhy baýlygyň sakasy. Ol ynsan oglunyň akylyny goýazylaşdyrýar, dünýägaraýşyny giňeldýär, geçmişidir şu gününden habar berip, geljegini aýdyňlaşdyrýar. Hut şonuň üçin-de, pederlerimiziň nesillerini sowatly etmek, kitaplary hemrasyna öwürmek ýaly asylly ýörelgeleri wagt geçdigi saýy döwrebaplaşmak, kämilleşmek bilen. Täze taryhy döwürde hem ol mynasyp dowamata eýe. Muňa her bir güni toýdur baýrama beslenýän «Pähim-paýhas ummany Magtymguly Pyragy» ýylymyzyň 17-nji maýynda geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde döwlet Baştutanymyzyň akyldar şahyryň doglan gününiň 300 ýyllygy mynasybetli «Magtymguly» atly täze kitabyň çapdan çykandygy baradaky hoş habary hem-de onuň ilkinji nusgasyny Milli Liderimize ibermegi aýdyň subutnamadyr. Türkmen akyldarynyň ebedi mirasyny — her jümlesi dünýe malyndan zyýat görülýän, umumadamzat gymmatlygyna öwrülen şygyrlaryny özünde jemleýän bu kitabyň neşir edilmegi halkymyzy guwandyran wakalaryň birine öwrüldi. Ol Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Magtymguly adyndaky Dil, edebiýat we milli golýazmalar institutynyň alymlary tarapyndan taýýarlanyp, Türkmen döwlet neşirýat gullugynda ýokary hilde çap edildi. Onuň türkmen, iňlis we rus dillerinde neşir edilmegi dana şahyryň döredijiliginiň dünýä halklaryna ýetirilmeginde ähmiýeti juda uludyr.

Pyragynyň mirasy — milli medeni gymmatlyk

Mälim bolşy ýaly, 7-nji iýunda hormatly Prezidentimiz «Magtymguly Pyragynyň medeni mirasy hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna gol çekdi. Munuň özi halkymyzda çäksiz hoşallyk duýgusyny döretdi. IV bapdan 18 maddadan ybarat bolan bu Kanun Türkmenistanyň Konstitusiýasyna esaslanmak bilen, Gündogaryň beýik akyldar şahyry, pähim-paýhas ummany Magtymguly Pyragynyň medeni mirasyny toplamak, ylmy taýdan barlamak, aýawly saklamak, goramak, öwrenmek, wagyz etmek ulgamynyň kämilleşdirilmeginiň hukuk esaslaryny belleýär hem-de şu babatda ýüze çykýan gatnaşyklary düzgünleşdirýär. Onuň «Magtymguly Pyragynyň medeni mirasy babatda döwlet syýasaty» diýlip atlandyrylan 1-nji maddasynda bellenilişine görä, agzalan Kanun esasynda Magtymguly Pyragynyň medeni mirasy milli medeni gymmatlyk hökmünde döwletiň we türkmen halkynyň ruhy hazynasy diýlip ykrar edilýär. Şeýle hem beýik söz ussadynyň agzybirlik, jebislik, adamyň we raýatyň hukuklary, azatlyklary, döwletlilik, adalatlylyk, hoşniýetlilik, ynsanperwerlik, raýdaşlyk, watansöýüjilik, merdanalyk, zähmetsöýerlik, ahlaklylyk, maşgala gymmatlyklary barada garaýyşlary, öwüt-ündewleri türkmen halky, esasan-da, ýaş nesiller üçin ýörelgedigi kanun esasynda berkidilýär.

Türkmen halylarynyň aýratynlygy

(Başlangyjy gazetiň geçen sanynda) Gödek süýüm ýogyn, gödek, buýralylygy ýok diýen ýalydyr. Ol 3 gatlakdan — teňňejikler, gabak we merkezi gatlakdan ybarat bolup, merkezi gatlak süýümiň bütin uzynlygyna gidýär (garaköli goýunlaryň ýüňi şuňa degişlidir).

Gözel türkmen tebigaty

Türki medeniýetiň halkara guramasy TÜRKSOÝ-yň Änew şäherini 2024-nji ýylda «Türki dünýäsiniň medeni paýtagty» diýip yglan etmegi mynasybetli 26-njy martda Ahal welaýatynyň Nowruz ýaýlasyndaky «Türkmeniň ak öýi» binasynda bolan medeni çärelere badalga beriş dabarasynyň öňüsyrasynda hormatly Prezidentimiziň «Änew — müňýyllyklardan gözbaş alýan medeniýet» atly kitabyny halkymyza peşgeş bermegi hemmeleri buýsandyran şatlykly waka boldy. Sebäbi Änew şäheriniň «Türki dünýäsiniň medeni paýtagty» diýlip yglan edilen ýylynda türkmen, iňlis we rus dillerinde neşir edilen bu kitapda türkmenleriň hiç mahal gaýtalap döredip bolmajak medeni, edebi, taryhy gymmatlyklaryň ençemesini dünýä beren milletdigi anyk taryhy, arheologiki maglumatlaryň üsti bilen beýan edilýär. Änewiň ekerançylygyň ilkinji ýüze çykan künjekleriniň biridigi, ak bugdaýyň watanydygy, keramika, mozaika sungatynyň ösen, mis we demir gurallaryň ýasalyp ugran ýeridigi hakyndaky, şeýle hem häzirki döwürdäki gülläp ösüşleri baradaky anyk maglumatlar bolsa hemişelik Bitarap döwletimize bolan kalp guwanjymyzy Jeýhun deýin joşdurýar. Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň sözbaşydan, girişden, «Gadymy Änewiň täsinligi», «Taryhy birleşdirýän uly wakalar», «Ahal ýaýlasynda gadymy Änewiň şöhratly ýoly dowamata uzaýar» atly üç bapdan we «Rowaýata öwrülen geçmiş», «Gatar — Bagabat — Änew», «Gadymy Änew medeniýeti», «Änewiň arheologik depeleri

Arşyň kemerinde, Zemin üstünde...

Türkmen paýtagtynyň günortasynda akyldar şahyryň heýkeliniň hem-de «Magtymguly Pyragy» medeni-seýilgäh toplumynyň açylmagy ähli ilimizi, şol sanda dünýä türkmenlerini guwandyran, buýsandyran wakalaryň birine öwrüldi. Biz hem dünýäniň çar künjünden gazetiň elektron poçtasyna iberilýän joşgunly ýürek sözleriň käbirini okyjylara ýetirmegi makul bildik.

Magtymgulynyň şygyrlarynda bedew waspy

Türkmen nusgawy edebiýatynyň görnükli wekili, şygryýet ummanynyň akyldary Magtymguly Pyragy akyl-paýhasa ýugrulan dürdäne eserleri bilen dünýä edebiýatynyň genji-hazynasyny baýlaşdyran beýik söz ussadydyr. Onuň kalp töründen syzylyp çykan şygyrlarda durmuşyň ähli meseleleri, şol sanda bedewleriň waspy hem öz beýanyny tapypdyr. Bedew at mert ýigitleriň syrdaş dosty bolupdyr. Magtymgulynyň ýaşan döwründe bedew durmuş üçin ilkinji zerurlyk hasaplanypdyr. Şahyr eýesine wepaly bedewi saýlap münmegi mert ýigidiň baş maksady hasaplaýar. Ol bedew atyň batyrlyk hem ýyndamlyk tarapynyň zerurlygyny aýdýar. Mert ýigide il-günüň, Watanyň goragynda durmak üçin bedew at gerek. Bedew aty saýlamakda dana akyldar şeýle diýýär:

Zyba guş

Men köp ýyllardan bäri Magtymguly atamyzyň aramgähine zyýarat etmegi göwnümde besleýärdim. Ine, bu gün nesibäm meni şol ýere atardy. Zyýaratgähe adamlar köp ýygnanan ekeni. Özi-de olaryň köpüsi çet ýurtlardan gelen adamlar — dana Magtymgulynyň edebi mirasynyň muşdaklary. Muny olaryň dana akyldar hakynda aýdýan gürrüňleri beýan edip durdy. Ine-de, gürrüňi hindi topragyndan gelen zenan başlady:

Mirkulal baba barada söhbet

Beýik akyldar Magtymguly Pyragynyň «Bady-sabany görsem» atly goşgusynda: «Bahaweddin, Mirkulal, // Zeňňi babany görsem» diýip beýan edýän taryhy şahsyýetleri, onuň döredijiligine, düşünje dünýäsine täsir eden beýik adamlar bolmaly. Magtymguly Pyragynyň durmuş ýol-ýörelgesi, döredijilik dünýäsi örän giň bolup, onuň sopuçylyk bilen baglanyşykly şygyrlary hem köpdür. Sopuçylygyň nagyşbendiçilik taglymatyna uýan, onuň ýörelgelerinden ugur alan Magtymgulynyň döredijiliginiň süňňi, esasy sopuçylyk taglymatyna, ýagny tarykata baglydyr. Tasawwufyň nagyşbendiçilik tarykatyny esaslandyran Muhammet Bahaweddin Nagyşbendiniň ady birnäçe taryhy kitaplarda uly hormat bilen tutulýar. Onuň şahsyýetiniň tarypa we öwgä mätäç däldigi, onuň tarypynyň sözlere sygmajakdygy dogrusynda agzalyp geçilýär. Bahaweddin Nagyşbendi il arasynda Bahaweddin Belagerdan, Bahaweddin pir, diwana Bahaweddin ýaly atlar bilen tanalan bolsa, ulamalardyr öwlüýäleriň arasynda Bahaweddin Muhammet Nagyşbendi, Şeýh Bahaweddin, Hezreti işan, Uly hoja ýaly atlar bilen meşhur bolupdyr. Mawerennahrdan Merkezi Aziýa, ondan soňra-da tutuş yslam dünýäsine ady ýaýran Muhammet Bahaweddin nagyşbendiçilik tarykatynyň gurujysy, şol akymyň şasy hasaplanýan beýik alym bolup, onuň halypasy bolsa Pyragynyň goşgusynda hem beýan edilýän Seýit Emir Külal (Mirkulal) hezretleridir.

Beýnili sütün

Häzirki zaman ylmynyň juda ösendigine garamazdan, syr ýumagyny çöşlemekden ejiz gelýän bir synamyz bar. Ady — beýni. Beýnimiziň juda ýeňillik bilen ýerine ýetirýän işlerini nähili amala aşyrýandygy alymlar üçin juda çylşyrymly mesele. Aslynda, onuň bilinýänje aýratynlyklary hem özümiziň näderejede kämil hem täsin barlykdygymyza akyl ýetirmek üçin ýeterlik. — Geçirilen ylmy barlaglarda, takmynan, 1,5 kilogram agrama barabar bolan beýnimiziň maglumatlary toplap, saklamakda hiç bir çäginiň ýokdugy anyklandy.

Pähimler

* Göz şatlygyň we gussanyň aýnasydyr. * Aýak adamyň tebigy ulagy, ony gurat sakla.

Hormatly watandaşlar!

Tomsuň häzirki jöwzaly günlerinde sagdyn durmuşy üpjün etmek siziň özüňize baglydyr. Munuň üçin, Günüň ýiti şöhlesinden goranmagy, pasla görä geýinmegi, jemgyýetçilik arassaçylyk tertip-düzgünlerini berjaý etmegi, günüň dowamynda 2-2,5 litre çenli arassa agyz suwuny kabul etmegi, gök önümlere, miwelere, süýt we süýt önümlerine has köp üns bermegi, ýagly hem-de ajy tagamlardan, kakadylan et we balyk önümlerinden daş durup, gaýnadylan, buglanan görnüşinde taýýarlanylan naharlary iýmekligi maslahat berýäris.

Akyldar şahyra bagyşlandy

Öňňin Dünýä türkmenleriniň ynsanperwer birleşiginiň diwanynda zähmet çekýän hünärmenleriň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleriniň, Guramanyň köpçülikleýin we daşary ýurtly şahsy agzalarynyň hem-de Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklar institutynyň halypa mugallymlarynyň, talyp ýaşlarynyň gatnaşmagynda okuw mekdebiniň mejlisler zalynda «Arkadag we Pyragynyň taglymaty ýörelge, dost-doganlyk syýasaty adamzada görelde» ady bilen dabaraly, ylmy-amaly maslahat geçirildi. Bilelikde guralan bu maslahatyň maksady akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň doglan gününiň 300 ýyllyk toýuny giňden dabaralandyrmakdan, bu babatda Birleşigiň we onuň daşary ýurt bölümleriniň alyp barýan işleri, ol ýerlerde milli ýörelgelerimiziň: dilimiziň, urp-adatdyr däp-dessurlarymyzyň dowam edilişi, ata Watanymyzyň toýdur baýramlary, şanly seneleri mynasybetli hem-de yzygiderli guralýan dabaraly, wagyz-nesihat çäreleri hakynda bagtyýar ildeşlerimize, talyp ýaşlara ýetirmekden ybarat boldy.

Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedowyň nusgawy şahyr Magtymguly Pyragynyň ýadygärliginiň we medeni-seýilgäh toplumynyň açylyş dabarasyndaky ÇYKYŞY

(Aşgabat şäheri, 2024-nji ýylyň 17-nji maýy) Eziz watandaşlar!Hormatly dabara gatnaşyjylar!

Aşgabat — parahatçylygyň we dostlugyň şäheri

«Ýurt paýtagtyndan tanalar» diýen aýtgy asyrlar aşyp, biziň günlerimize gelip ýetipdir. Çünki öňden-ahyra paýtagty ýurduň ýüzi, halkyň medeni derejesiniň görkezijisi hasaplapdyrlar. Haýsydyr bir ýurtdan ýat ile baran adam, ilki bilen, paýtagt şäheri synlapdyr. Şonda gören zatlary boýunça-da şol ýurda, onuň halkyna baha beripdir. Paýhasly pederlerimiziň «Myhman az oturar, köp synlar» diýişleri ýaly, bu häzirki döwürde-de şeýle. Bir tapawudy, tehnologiýa ösüp, «demirler asmanda ganat baglap uçýan» döwründe çet ýurtly myhman heniz şähere gadam goýmanka, ýagny uçardaka onuň aýnajygyndan paýtagt şäheri içgin synlap başlaýar. Şonda onuň özi duýmazdan, aňynda paýtagt hem onuň halky baradaky ilkinji garaýyşlary şineleýär. Paýtagt şäher baradaky şeýle garaýyşlaryň uçar pessaýlap ugran halaty kellelerini onuň tegelejik aýnajygyndan çykaraýjak bolup Aşgabady synlaýan daşary ýurtly myhmanlarda hem döreýändigi bellidir. Ýöne şonda Gün nuruna ýalbyrap görünýän süýt reňkli mermer paýtagtymyzyň öz aklygyndan islendik myhmanyň kalbyna nur çaýýandygy hem şübhesiz. Bu bolsa, turuwbaşdan, 2013-nji ýylyň 25-nji maýynda ak mermerli binalaryň has köp jemlenen şäheri hökmünde Ginnesiň Bütindünýä rekordlar kitabyna girizilen Aşgabat şäheri barada her kimde ýakymly duýgulary oýarýar. Şeýle diýip ynamly aýtmagymyza paýtagtymyza gelýän çet ýurtly alymlardyr işewürler, syýasatçylardyr syýahatçylar bilen sö

Milli paýhasyň heýkeli

Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwrüniň «Pähim-paýhas ummany Magtymguly Pyragy» ýylynyň 17-nji maýynda Köpetdagyň gözel gerşinde türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzyň beýik başlangyjy, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň uly tagallasy bilen bina edilen akyldar şahyrymyzyň belent heýkeli dabaraly açyldy. Magtymguly Pyragynyň ömrüni we döredijiligini halkara jemgyýetçiligine ýaýmakda uly işleri bitirýän Gahryman Arkadagymyzyň gatnaşmagynda açylan 60 metrlik bu monumental ýadygärlik dünýäde şahyryň hormatyna dikeldilen iň belent heýkeldir. Alyslardan howalanyp görünýän bu heýkel türkmen ruhunyň arşa göterilmesidir, milli paýhasa dikilen ýadygärlikdir. Turuwbaşdan, tutuş milletimiziň buýsanjyna öwrülen bu heýkel Gahryman Arkadagymyzyň, hormatly Prezidentimiziň, tutuş halkymyzyň Magtymguly Pyraga, şygryýete goýýan belent sarpasynyň dabaralanmasydyr. Türkmen milletine, galyberse-de, tutuş adamzada niýetläp döreden paýhas diwanyny golunda saklap, buýsançly nazaryny gül Diýarymyza gönükdiren akyldar atamyzyň heýkeli ylham akabaňa hyruç berýär. Şol pursat kalp töründen biygtyýar buýsançly setirler dömüp başlaýar. Magtymguly Pyragynyň belent heýkeliniň açylyş dabarasyna gatnaşyp, ýakymly duýgulary başdan geçirýän pursadym dörän şu goşgym hem onuň aýdyň mysalydyr.

Uly durmuşa ak ýol

Bagtyýar halkymyz baýramlara baý ata Watanymyzda ýene-de sanlyja günden goşa toýy — parahatçylygyň ýüregi, Aziýanyň merjeni, ak arzuwlaryň wysal tapýan mekany bolan gözel paýtagtymyz Aşgabadyň gününi hem-de «Soňky jaň» dabarasyny uludan toýlar. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwrüniň «Pähim-paýhas ummany Magtymguly Pyragy» ýylynda Aşgabadyň esaslandyrylandygyna 143 ýyl dolýar. Taryh heňňam çarhyny aýlap, ýyllaryň hasabyny artdyrdygy saýy Aşgabat hem türkmen halkynyň Milli Lideriniň we döwlet Baştutanymyzyň taýsyz tagallalary, geljegiň eýeleri bolan ýaşlara bildirýän ynamy netijesinde, gün-günden döwrebap, gözel keşbe eýe bolup, juwanlygyň gaýtalanmajak nusgasyna öwrülýär. Hut şonuň üçin-de, halkymyz paýtagtymyzyň juwanlyk gününiň simwoliki manysyny «Soňky jaň» dabarasy bilen baglaýar. Sebäbi bu sazlaşyk ynsana durmuşyň unudylmajak pursatlaryny bagyş edýär.

Türkmen halylarynyň aýratynlygy

Türkmen halk amaly sungaty baý we köpdürlüdir. Olar halydyr haly önümleriniň dürli görnüşlerinden başga-da, keçe nagyşlaryny, bejerme donlary, tahýalary we başgaplary, zergärçilik önümlerini aýal-gyzlaryň bezeg şaýlaryny, at esbaplaryny, keteniden tikilen önümleri we şuňa meňzeşleri öz içine alýar. Olarda halkyň ýaşaýşy we durmuş gurluşy öz beýanyny tapypdyr. Halk amaly sungatynyň dürli görnüşleriniň içinde has baýlaşany we öseni halyçylyk senedidir. Ol irki döwürlerden bäri dünýä meşhur bolmak bilen, şöhratyny häzire çenli saklap gelýär. Halyçylyk sungatynyň däpleriniň köpasyrlyk taryhy bar. Türkmen halylary barada ilkinji ýatlamany baryp XIII asyrda italýan syýahatçysy Marko Polo galdyryp gidipdir. Ol öz kitabynyň XXI babynda: «Bu ýerde, bilýäňizmi, dünýäde iň nepis we owadan halylar dokalýar, şonuň ýaly-da bijaý gowy, gymmatbaha gyzyl hem başga reňkli matalar dokalýar, başga-da köp zatlar öndürilýär» diýip ýazýar. Eger-de Marko Polonyň döwründe halylar türkmen ilinde nepislik we owadanlyk babatynda şeýle derejä ýeten bolsa, onda haly önümçiliginiň taryhyň has irki döwürlerde kök urandygyny çaklamak kyn däl bolsa gerek. Çünki haly halkyň jümmüşinden çykan ady näbelli ussat zenanlaryň köp nesliniň döredijilik zähmetiniň önümidir.