"Edebiýat we sungat" gazeti

Esaslandyryjysy: Türkmenistanyň Ministrler Kabineti
Salgysy: Aşgabat şäheri, Garaşsyzlyk şaýoly, 100, Türkmenbaşynyň erkin döredijilik mekany
Telefon belgileri: 38-62-17, 38-62-33, 38-62-01
Email: edebiyatwesungat-gazeti@online.tm

Habarlar

Belent ada mynasypsyň, Arkadag!

21-nji ýanwarda paýtagtymyzda geçirilen döwletli maslahatda kabul edilen çözgütler, gol çekilen resminamalar şu günüň ýa ertiriň däl, mizemez türkmen döwletiniň uzak geljeginiň binýadyny berkitdi. Iň esasy zat, Gahryman Arkadagymyzyň türkmen halkynyň Milli Lideri diýip kanun esasynda ykrar edilmegi boldy.

Türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedowyň Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň, ýurdumyzyň jemgyýetçilik wekilleriniň bilelikdäki mejlisindäki Çykyşy

(Aşgabat şäheri, 2023-nji ýylyň 21-nji ýanwary) Hormatly adamlar!

Münewwer Metjit

Käbä tarap bakyp duran ak bagt deý ak metjit,Gadym Ahal topragnyň dünýä düşen nurudyr.Mährabynda mähir-nur, çar künjünde Hak hikmet,Munda jennet jemaly haýyr işiň ugrudyr. Azanyň belent owazy minaradan çykanda,Dolar Ýere-asmana Hakyň gudrat-kelamy.Resulyň ady bilen ýaýylanda jahana,Ýürekleri ýeňleder Hakyň nurly salamy.

Arkadag gurduran ajap binalar

Binagärlik sungaty barada gürrüň açylanda halkyň asyrlaryň dowamynda geçen ýoly, uly-uly döwletleriň galdyran yzlary göz öňüňe gelýär. Taryhyň sahypalary hakda-da binagärlik sungatyndan üzňe gürrüň etmek mümkin däl. Çünki binalar asyrlaryň içi bilen ýol geçip, döwürler barada söhbet açýar. Demirgazyk Horasan binagärlik mekdebine degişli Soltan Sanjaryň kümmeti, Erkgala, Gäwürgala, Soltangala, Abdyllahangala ýaly galalaryň hersiniň aňyrsynda halkymyzyň köp asyrlyk taryhy, beýik şahsyýetleriň şöhratly ýoly dur. Islendik binany gurlan wagty bilen baglanyşdyryp: «Pylan döwrüň binagärlik sungatynyň önümi» diýip atlandyrýarys. Ine, şu nukdaýnazardan, ajaýyp zamanamyzda gurlan binalar hakda söz açylanda-da, olar Gahryman Arkadagymyzyň döredijilik ylhamynyň miwesi hökmünde gürrüň ediler. Şu ýylyň 20-nji ýanwarynda Arkadag şäherinde düýbi tutulan Ahal welaýatynyň baş metjidi hem, ýakyn geljekde ajaýyp zamanamyzyň binagärlik sungatynda mynasyp orna eýe bolar. Wajyp tutumyň başyna barlanda öten-geçenler ýatlanylyp, Ýaradandan rowaçlyk dilemek halkymyzyň ata-baba dowamat ýörelgesi. Ahal welaýatynyň baş metjidiniň düýbüniňem mübärek anna güni, halkymyzyň ykbalynda wajyp çözgütler kabul edilen Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň we ýurdumyzyň jemgyýetçilik wekilleriniň bilelikdäki mejlisiniň öň ýanynda tutulmagy ata-babalarymyzyň mukaddes ýörelgeleriniň mynasyp dowam tapýandygynyň subutnamasydyr

Halkyň ýürek sedasy

Ajaýyp zamanamyzda amala aşyrylýan täzeçilliklerden kemal tapan Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwrüniň her bir güni ösüşlere, özgerişliklere beslenýär. Ol özgerişlikleriň sazlaşygy bizi beýik geljegiň ýolundaky täze-täze sepgitlere atarýar. Çünki hormatly Prezidentimiz tarapyndan amala aşyrylýan işleriň her biri halkymyzyň geljeginiň bagtyýarlygyna gönükdirilýär. Bu aýdylanlaryň durmuşy keşbi 21-nji ýanwarda paýtagtymyzyň Maslahat köşgünde Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlyklyk etmeginde geçirilen Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň, ýurdumyzyň jemgyýetçilik wekilleriniň bilelikdäki mejlisinde-de giňişleýin beýanyny tapdy. Maslahatda Halk häkimiýetiniň ýokary wekilçilikli edarasynyň — Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň döredilmegi ýurdumyzyň taryhynda täze sahypany açdy. Türkmenistanyň Halk Maslahatyny döretmek baradaky teklip Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň palatalarynyň şu ýylyň 11-nji ýanwarynda geçirilen bilelikdäki maslahatynda goldanylypdy. Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň, ýurdumyzyň jemgyýetçilik wekilleriniň bilelikdäki mejlisinde kabul edilen çözgütler, şol sanda Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň döredilmegi, Milli Geňeşiň Halk Maslahatynyň işiniň bes edilip, kanun çykaryjy häkimiýeti amala aşyrýan wekilçilikli edaranyň bir palatadan ybarat bolan Türkmenistanyň Mejlisine öwrülmegi, hormatly Prezidentimiziň Permany bilen Türkmenistanyň Halk M

Milli Lider — köňülleriň ykrary

25-nji ýanwarda «Türkmen halkynyň Milli Lideri jebisligiň, döwletliligiň daýanjydyr!» ady bilen Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Mukamlar köşgünde dabaraly maslahat geçirildi. Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň, ýurdumyzyň jemgyýetçilik wekilleriniň 21-nji ýanwardaky bilelikdäki mejlisinde kabul edilen taryhy çözgütleri giňden wagyz etmek maksady bilen geçirilen maslahata ýurdumyzyň medeniýet ulgamynyň ýolbaşçylary, hünärmenleri, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri we talyp ýaşlar gatnaşdylar.

Watan hem ene (Oýlanma)

Bu durmuşda ähli zat ötegçi myhman kimin, heňňam hiňňildisiniň arasyna siňip, geçmişe sary şo-ol geçip gidip otyr, geçip gidip otyr. Munuň ýagşysyna-da eglenme ýok, ýamanyna-da. Wagt atly hökmürowan olaryň ählisini äpet horjunyna gapgaryp, eýläňe-beýläňe bakmankaň honda barýandyr. Senem onsoň durmuş öwrümleriniň başagaýlyklaryna gümra bolup ýörşüňe süýji günleriň çalt geçişine öz ýanyňdan gynansaň, kyn günleri alyp gideni üçin wagta sagbolsun aýdyp, ýoluňy dowam etdirer bararsyň. Ýöne ähli zadyň hasaby juda dürs ýöredilýän bu durmuşda ynsan ogluna wagtyň şol, haýal geçýän pursatlaryny-da, ýetdirmeýän tizligini-de ýeňip geçer ýaly sabyrlylyk, maksada okgunlylyk, ruhubelentlik... bolluk bilen eçilipdir. Ine, şol ajaýyp häsiýetleri özümizde jemlemek bilenem biz wagtyň ýüzüne deňimizden geçip gidensoňam, özümizde durka-da başymyzy belent tutup garap bilýäris. Ynsan oglunyň ömür menziliniň geçen ýyllaryny, köplenç, ýola deňeýärler. Göz öňüne getirip göräýiň: biz nirädir bir ýerlere tarap ýol söküp, esli wagtdan yzymyza gaňrylanymyzda, ýolugra gabat gelen ownuk-uşak zatlar gözümize-de ilmez. Ýöne şol ýoluň ugrundaky has iriräk zatlar welin, alyslardanam seleňläp durandyr. Durmuşda-da şeýle: esli menzil aşyp, geçmişe nazar aýlanymyzda, ilki bilen, hakydamyzda özümize has ýiti täsir eden wakalar, bitiren uly-uly işlerimiz, eden ýagşylyklarymyz... janlanýar. Onsoň şol geçilen menzillerd

Şygryýet

Bagt şäherli Arkadag! Görejine deňäp eziz halkyny,Bagt şäherin gurup beren, Arkadag!Çyn gerçekler götär iliň bagtyny,Bagt şäherin gurup beren, Arkadag!

Kiçi göwredäki uly zehin

Ynha, indi men size Nury Baýramow barada gürrüň bermeli. Ýöne şahyr Nury Baýramow barada gürrüň bermelimi ýa-da adamkärçilikli, göwnaçyk goňşym Nury Baýram barada? Ikisi barada-da diýýärmisiňiz? Dogry, siz mamla. Sebäbi adamkärçilik bilen şahyrçylyk aýrylmaz zat. Özüm-ä adamkärçiligi bolmadykdan hiç haçan gowy şahyr çykar öýdemok. Ylaýta-da, çagalar şahyry bolmak üçin, ilki bilen, onuň öz göwni açyk bolaýmaly. «Göwnaçygyň ýoly açyk» diýipdirler. Nury Baýramowyň göwni ýaly ýoly-da açykdy... Nury Baýramow uruş döwrüniň oglany. Olam edil biz ýaly uruş zerarly oglanlygyny ogurladanlaryň biridi. Ol 1933-nji ýylyň ýanwar aýynyň iň soňky güni dünýä inýär. Garry enesi oňa ýagyşly gün doglany üçin Nurgeldi diýip at goýýar. Emma Nuryny durmuş eljiretmeýär. Onuň kolhozyň agyr ýüküni gerdeninde göterip ýören kakasyna Baýram pälwan diýer ekenler. Obada-ha däl, Mary etrabynda-da, onuň bilen bil tutuşyp, dyzyny ýere degrip bilýän seýrek tapylar ekeni. Ine-de, uruş başlanýar. Baýram pälwan eşiden dessine elindäki pilini ýabyň raýyşyna dikýär-de, göni harby komissariatyň gapysynda gögerýär. Onuň talaby belli. Özi ýaly daýanykly pälwanlaryň ýeri diňe söweşde bolmaly. Şeýdibem, ol uruş başlanan gününiň ertesi şaýyny tutýar, üçünji günem sekiz ýaşly ogly Nurgeldiniň, heniz dördüni-de doldurmadyk Meretgeldijigiň, bir ýaşly gyzy Ogulsaparyň, hersiniň ýaňajygyndan taýly gezek öpýär-de, niredesiň fron

Saklanyp galan pursatlar

Golaýda Amanmyrat Maýewlere myhmançylyga bardym. Şonda harby eşikli dutarda saz çalyp oturan şar gara saçly Amanmyradyň suratyna gözüm düşdi. Men: «Amanmyrat aga, Moskwa şäheriniň golaýlarynda goşun gullugynda bolanyňy bilýärdim. Ýöne dutaryň ýanyňda bolanyndan habarym ýokdy» diýdim. — Hawa, 1961 — 1963-nji ýyllarda Moskwanyň etegindäki Klin şäherinde gulluk etdim. Bölümçämizde on-on iki sany türkmen oglanlar bardy. Agzybirdik. Meniň dutar çalasym gelýärdi. Dutar bilen çagalykdan bagrym badaşandy. Alty-ýedi ýaşymda Beýik Watançylyk urşuna gidip, dolanyp gelmedik daýym Dinmämmediň dutarynda saz çalmagy öwrenipdim. On bäş ýaşymda eýýäm kiçiräk şüweleňlerde aýdym hem aýdardym. Onsoň dutary neneň küýsemejek?!

Öz ilimiň bagşysy

Geçen asyryň 60-njy ýyllarynda zehinli bagşy Gulbaba Akyýew barada ýandepderçämde galan käbir ýazgylary okyjylara ýetirmegi makul bildim. Gulbabanyň kakasy hem halypasy Türkmenistanyň halk artisti Han Akyýew ussat sazandalaryň biridi. Ol welaýat halk döredijilik öýüne ýolbaşçylyk edýärdi. Ogly Gulbabajygyň kiçiliginden aýdym-saza bolan höwesini duýup, oňa dutar çalmagy-da, sadaja goşgularyň sözlerine döredilen aýdymlary aýtmagy-da öwredýärdi.

Änewli haly

XV asyra degişli Seýit Jemaleddin metjidi we öz döwründe dünýäniň ylmy jemgyýetçiligi tarapyndan «Ak bugdaýyň watany» diýlip atlandyrylan Änew medeniýeti dürli ýyllarda milli haly sungatymyzda öz waspyny tapdy. 1948-nji ýylda haly suratkeşi Kemal Asgerowyň taýýarlan nusgasy boýunça halyçy Bossan Geldiýewa Seýit Jemaleddin metjidiniň ýokary bölegini haly sungatymyza geçirýär. 2.12x1.69 ölçegli, 25 reňk ulanylyp dokalan «Güberçekli haly», «Aždarhaly haly» ady bilen giňden tanalýan bu haly milli sungatymyzyň naýbaşy gymmatlyklarynyň biridir.

Mirasa köňül goýan

Sungatyň beýikligi onuň ähli halklar üçin düşnükliligidir. Ussat keramikaçy Wera Miloşewiçi hem, başga milletiň wekilidigine garamazdan, halkymyzyň milli senetçiliginiň täsin dünýäsine getiren sungatyň jadyly güýji bolsa gerek. Wera Miloşewiçiň surat çekmäge bolan höwesi Türkmenabat şäherindäki 26-njy orta mekdepde okap ýören wagtlary ýüze çykýar. Özüniň zehinini ilki bolup duýan mekdebiň surat mugallymy Nikolaý Wasilýewiçi Wera hoşallyk bilen ýatlaýar. Ykbal zehinli gyzy başga ugra gönükdirýär. Ol orta mekdebi tamamlandan soň, ene-atasynyň maslahaty bilen hasapçylyk hünäri boýunça başlangyç bilim alýar, soňra Türkmenabadyň tehniki orta hünär okuw mekdebini tamamlaýar. Wera alan hünäri boýunça «Türkmenhimiýa» döwlet konserniniň Türkmenabatdaky himiýa kärhanasyna işe iberilýär. Ol bu uly kärhananyň çägi bilen tanşyp ýörkä keramiki önümler ýasalýan bölümine barýar we şu ýerde işlemäge isleg bildirýär. Wera orta mekdepde okuwdan daşary surat çekmegiň syrlaryny öwrenendigini, eger isleseler, şu ýerde zehinini görkezip biljekdigini aýdýar.

Kürendagym — hazynalar mekanym

Goja Balkandan gündogar sary gaýdyp, dogduk obama golaýlanymda, kalbym täsin duýgulara gaplanýar. Tebigatyň bolluk bilen eçilen gözellikleri özüne bendi edýär. Ilerligine ser salsaň, gözýetimden uzaklarda Küren oba gözüň düşýär. Obany ýanbaşlap oturan keremli daglary synlap, bu daglaryň ýöne-möne daglar däldigine göz ýetirýärsiň. Ir zamanlarda obalylar Kürendagynyň künjünden keýikdir aýrak, käkilikdir aw guşlaryny awlap, güzeranyny dolandyrypdyrlar. Dag göwsünden syzylyp çykýan dury suwly çeşmeler adamlaryň teşneligini gandyrypdyr.

Wagtyň sarpasy

Bir gün Alfred Nobel tejribehanada bir zatlara dümtünip otyrka, ýanyna gazetde işleýän synpdaş ýoldaşlary gelýär. Olar hemişekileri ýaly, Nobeliň ylmy işlerini, gözleglerini tankytlap ugraýarlar. Ýöne Nobel olara hiç hili jogap bermän, işi bilen boluberýär. Ahyrsoňy dostlarynyň biri janygýar: — Alfred, sen näme, biziň gürrüňimizi diňläňokmy?

Hormatly ildeşler!

Her gün itburun, çopantelpek, buýan köki, käkilik oty ýaly dermanlyk ösümliklerinden taýýarlanan melhem çaýlary içmeli. * * *

Kämillik — özgerýän döwrüň talaby

Türkmenistanyň kanun çykaryjy häkimiýetiniň düzümleri kämilleşdirilýär Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe ýurdumyzyň ähli babatda dünýäniň ösen derejelerine kybap belende galmagyny nazarlaýan ägirt uly işler amala aşyrylýar. Adam hakdaky aladany ösüşiň baş ugry hökmünde saýlap alan adalatly, demokratik, dünýewi döwletimizde her bir raýatyň syýasy, ykdysady, durmuş taýdan goraglylygyny üpjün etmekde, döwletiň we jemgyýetiň demokratik kadalaryny, hukuk esaslaryny berkitmekde alnyp barylýan işler durmuşymyzyň görkanalygyny artdyrýar. Bagtyýar halkymyzy Gahryman Arkadagymyzyň, milli Liderimiziň daşyna jebisleşdirip, berkarar döwletimiziň kuwwatlanmagy ugrundaky zähmete ruhlandyrýar.

Dowamat ýörelgesi

Türkmeniň döwletlilik ýörelgesi ýaşlara Watanyň gadyr-gymmatyny duýmagy öwretmekden başlanýar. Muny biz Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedowyň Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň VII gurultaýyndaky çykyşynda: «Häzirki wagtda ýaşlara «Watan» diýen beýik düşünjäniň mukaddesligini düşündirmek, ony gözüň göreji ýaly goramagy we ýürekden söýmegi terbiýelemek örän möhüm wezipeleriň biri bolup durýar» diýýän parasatly sözlerinden has-da anyk göz ýetirdik. Arkadagly Serdarymyz öz çykyşynda parasatly ata-babalarymyzyň nesillere agzybirlik, zähmetsöýerlik, ýaşuly nesle hormat-sarpa goýmak ýaly ajaýyp däpleri miras galdyrandygyny we halkymyzyň şol ajaýyp häsiýetleri asyrlarboýy durmuş kadasyna öwrüp gelendigini, ýaşlaryň bolsa şol däpleri dowam etdirmelidigini aýratyn belledi. Gahryman Arkadagymyzyň «Türkmeniň döwletlilik ýörelgesi» atly eserindäki «Hijran hassalygy» diýen rowaýatda uzak-uzak ülkeleriň ilatyny türkmen topragynyň naz-nygmaty, şeýle hem täsirli rowaýatdyr tymsallary bilen gandyryp durmasa, güni geçmeýän bir döwletli täjiriň öz ogullaryny ilkinji gezek özbaşdak söwda ugradyşy barada aýdylýar.

Ynam — ýyllaryň, ýollaryň badalgasy

2023-nji ýylyň «Arkadag Serdarly bagtyýar ýaşlar ýyly» diýlip atlandyrylmagy watandaşlarymyzyň kalbynda kemala gelen söýginiň beýanydyr. Munuň özi ajaýyp zamanamyzda durmuşa geçirilýän özgerişliklerde kalby ata Watana, ene topraga söýgüden doly ýaşlaryň öňünde uly borç-wezipeleriň durandygynyň äşgärnamasydyr. Bu bolsa Gahryman Arkadagymyzyň: «Şu şöhratly zamanada okamak, öwrenmek, ata-babalarymyzyň döreden mukaddesliklerine wepaly bolmak, eziz Watana janu-tenden hyzmat etmek ýaşlarymyzyň baş maksady bolmalydyr» diýen jümlesini kalbyna guýan nesilleri beýik işlere galkyndyrýar. Döwürleri ýyllaryň dowamynda amala aşyrylan beýik işler bezeýär. Ol beýik işler bolsa halkyň kalbyndaky watansöýüjilik duýgusyndan kemal tapýar. Hut şonuň üçin-de: «Biz Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe öňümizde belent maksatlary goýduk. Mähriban Watanymyzyň abadançylygyny we durmuş-ykdysady ösüşini, halkymyzyň ýaşaýyş derejesini mundan beýläk-de ýokarlandyrmak, dünýäde parahatçylygy hem-de ynanyşmagy berkitmek wezipelerini öňe sürdük. Şu belent maksatlara ýetmekde ýurdumyzyň ýaş nesillerine aýratyn bil baglaýarys» diýýän Arkadagly Serdarymyz ýaş nesilleri watansöýüjiligiň, ynsanperwerligiň belent ruhunda terbiýelemegi häzirki döwrüň möhüm wezipeleriniň hatarynda goýýar.

Saýlaw möwsümine badalga berildi

Şu ýylyň 16-njy ýanwarynda Türkmenistanda Saýlawlary we sala salşyklary geçirmek boýunça merkezi toparyň nobatdaky mejlisi geçirildi. Ol Mejlisiň ýedinji çagyrylyşynyň deputatlarynyň, welaýat, etrap we şäher halk maslahatlarynyň bäşinji çagyrylyşynyň agzalarynyň, Geňeşleriň dokuzynjy çagyrylyşynyň agzalarynyň saýlawlaryna taýýarlyk görmek baradaky meselelere bagyşlandy. Mejlise merkezi saýlaw toparlarynyň agzalary, merkezi saýlaw toparynyň ýanynda döredilen iş toparlarynyň wekilleri, ýurdumyzyň syýasy partiýalarynyň we jemgyýetçilik guramalarynyň jogapkär işgärleri, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar. Mejlisiň gün tertibine öňde boljak saýlawlary geçirmek bilen baglanyşykly birnäçe meseleler girizildi. Hususan-da, Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Mejlisiniň kararyna laýyklykda, bu möhüm jemgyýetçilik-syýasy çäräni 2023-nji ýylyň 26-njy martynda geçirmek bellenildi.