"Türkmenistanyň lukmançylygy" žurnaly

Esaslandyryjysy: Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi
Salgysy: Aşgabat şäheri, Garaşsyzlyk şaýoly, 100, Türkmenbaşynyň erkin döredijilik mekany
Telefon belgileri: 38-61-55
Email: t-lukmanchylygy-zurnaly@online.tm

Habarlar

Sapaly durmuşyň sakasy

Arkadagly Serdarymyzyň tagallalary netijesinde ýurdumyzyň ilatynyň saglygyny goramakda, sagdyn durmuş ýörelgelerini işjeň ornaşdyrmakda uly işler durmuşa geçirilýär. Hormatly Prezidentimiziň Karary bilen Türkmenistanda D witamini bilen bagly öňüni alyş çärelerini ýokarlandyrmak boýunça 2023 — 2028-nji ýyllar üçin Strategiýa we ony amala aşyrmak boýunça ýerine ýetirilmeli çäreleriň meýilnamasynyň tassyklanylmagy Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe halkymyzyň saglygyny goramakda yzygiderli durmuşa geçirilýän işleriň aýdyň subutnamasydyr. Adamlaryň saglygyny goramakda, keselçiligiň öňüni almakda lukman nesihatlarynyň ähmiýetiniň uludygyny nazarda tutup, ildeşlerimize öz maslahatlarymyzy ýetirýäris.

Adam hakynda alada

ILATYŇ SAGLYGYNYŇ YGTYBARLY GORAGYNYŇ KEPILI Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallalary netijesinde, ynsan saglygyny goramak babatda uly işler üstünlikli amala aşyrylýar. Ýurdumyzda gurlup ulanylmaga berilýän anyklaýyş-bejeriş merkezleri, hassahanalar, saglyk öýleri halkymyzyň sagdyn durmuşda ýaşamagynyň kepili bolup, keselleriň öňüni almakda we olary netijeli bejermekde uly ähmiýete eýedir. Ilatyň saglygynyň ygtybarly goragyny üpjün edýän saglyk öýleriniň «Halkyň Arkadagly zamanasy» ýylynda oba ýerlerinde hem ulanylmaga berilmegi halkymyzyň buýsanjyny has hem artdyrýar.

Hormatly adamlar!

Döräp biläýjek möwsümleýin ýiti respirator ýokanç keselleriň öňüni almak maksady bilen, paslyň aýratynlyklaryna laýyklykda geýniň! Ýurdumyzda hereket edýän şahsy we jemgyýetçilik arassaçylyk düzgünlerini doly we dogry berjaý ediň!

Wagyz-nesihat çäresi

Ýaşlaryň arasynda sagdyn durmuş ýörelgesini ornaşdyrmak maksady bilen, ýurdumyzda geçirilýän wagyz-nesihat çäreleri olaryň beden we ruhy taýdan sagdyn ösmegine, döwrebap edep-terbiýe alyp, ylym-bilimli, giň dünýägaraýyşly adamlar bolup ýetişmegine ýardam berýär. Şeýle çäreleriň biri TMÝG-niň «Türkmennebit» döwlet konserniniň şahamçasynyň Türkmenistanyň Agrar partiýasynyň welaýat komiteti bilen bilelikde guramagynda geçirildi. Ýokary işjeňlikde geçen çärede sagdyn durmuş ýörelgesine eýermegiň, sport we köpçülikleýin bedenterbiýe bilen meşgullanmagyň, ýurdumyzyň röwşen geljegi bolan ýaşlaryň arasynda bu ugurdaky işleri yzygiderli geçirmegiň wajyp wezipe bolup durýandygy barada giňişleýin söhbet edildi. Gahryman Arkadagymyzyň, hormatly Prezidentimiziň ýaşlara şahsy göreldesiniň jemgyýetimiz üçin, Watanymyzyň röwşen ertirleriniň eýeleri bolan ýaş nesiller üçin nusgadygy baradaky buýsançly gürrüňler çärä gatnaşanlarda uly täsir galdyrdy.

1-nji dekabr Bütindünýä AIDS-e garşy göreş günüdir

Sagdyn durmuş bagtly ýaşaýşyň özenidir Berkarar ýurdumyzda saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmekde, adamyň saglygyny goramakda uly üstünlikler gazanylýar, belent sepgitlere ýetilýär. «Saglyk» Döwlet maksatnamasynyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi netijesinde keselleriň ýaýramagyna garşy göreş çäreleri giňden ýaýbaňlandyrylýar, ulgamyň maddy-enjamlaýyn üpjünçiligi ýokarlandyrylýar. Şunuň bilen birlikde, sagdyn durmuş ýörelgesini, netijeli sporty we köpçülikleýin bedenterbiýäni wagyz etmek boýunça işler hem alnyp barylýar.

Okuwçylar bäsleşdiler

Saglygy goraýyş işgärleriniň kärdeşler arkalaşygynyň Balkanabat şäher geňeşiniň welaýat AIDS-iň öňüni alyş merkezi bilen bilelikde guramagynda Bütindünýä AIDS-e garşy göreş güni mynasybetli Balkanabat şäherindäki tebigy ugurly derslere ýöriteleşdirilen 21-nji orta mekdebiň ýokary synp okuwçylarynyň arasynda bäsleşik geçirildi. Onuň dowamynda toparlar ýokanç keseller, olaryň geçiş ýollary we öňüni almak boýunça berlen soraglara jogap bermekde, krossword çözmekde, saglyk diwarnamalaryny taýýarlamakda ukyp-başarnyklaryny görkezdiler we şaşka oýny boýunça bäsleşdiler. Çekeleşikli geçen bäsleşigiň jemi jemlenende, «Sagdyn nesil» topary ýokary netijeleri görkezip birinji, «Immunitet» topary ikinji, «Saglygym — baş baýlygym» topary bolsa üçünji orunlara mynasyp boldular. Olara ýadygärlik sowgatlar gowşuryldy.

Sagdynlygyň we ruhubelentligiň diýary

Müňýyllyklaryň dowamynda dürli öwüşginli baý medeniýetini, asylly ahlak sypatlaryny, durşy bilen edep-ekrama ýugrulan däp-dessurlaryny, ýol-ýörelgelerini kemala getiren halkymyz bu ruhy baýlyklaryny asyrlarboýy has kämilleşdirip, gözüniň göreji ýaly gorap saklapdyr. Halkymyz ýaşaýyş bilen baglanyşykly beýleki zerurlyklar bilen bir hatarda, beden saglygyna aýratyn ähmiýet beripdir. Häzirki wagtda Arkadagly Serdarymyzyň taýsyz tagallasynyň netijesinde köpçülikleýin sporta, sportuň dürli görnüşleriniň ösdürilmegine aýratyn ähmiýet berilýär. Munuň özi, esasan, sagdyn nesilleri, ussat türgenleri, şonuň bilen bir hatarda, güýçli, çalasyn, edenli, batyr Watan goragçylaryny kemala getirmek maksady bilen berk baglanyşykly hem bolup durýar. Gahryman Arkadagymyzyň öz esasy işiniň daşyndan ylym, döredijilik bilen yzygiderli meşgullanmagynyň, bu ugurlarda gazanýan ajaýyp netijeleriniň ýurdumyzyň täze ösüşlerine, öňegidişliklerine, özgertmelerine edýän täsiri örän uludyr. Her bir işde tejribäniň, yhlasyň, başarnygyň aýratyn ähmiýetiniň bardygy sebäpli, Gahryman Arkadagymyzyň döredijiligi, ajaýyp eserleri hem biziň üçin ägirt uly hazyna, tejribe mekdebidir.

Saglyk — baş baýlyk

Eýsem, AIW ýokanjy AIDS näme? Ondan nädip goranmaly? AIDS — adamyň immunitet ýetmezçilik sindromy. AIW ýokanjy — immunitetiň özboluşly zeperi netijesinde, immunitet ýetmezçiliginiň ýüze çykmagy bilen häsiýetlendirilýär. AIW ýokanjyny döredýän wirus bedene aralaşanyndan soňra, gysgaça aýdylanda, bedeniň immunitetini has gowşadýar. Immunitetiň gowşamagy netijesinde gepatit «B» we «С», inçekesel, sowuklama ýaly beýleki ýokanç keseller tiz ýokuşýar. AIW ýokanjy AIDS-iň şu günki gün gutarnykly bejergisi ýok hem bolsa bu derde ýolugan adamlaryň ömrüni uzaltmaga, keseliň ahyrky döwri bolan AIDS-i yza tesdirmäge, AIW ýokançly aýallaryň sagdyn çaga dogurmagyny üpjün etmäge, ýagny wirusyň syrkaw eneden çaga geçmeginiň öňüni almaga ýardamly derman serişdeleriniň täze we has netijeli görnüşleri tapyldy.

Bagtyýar ýaşaýşyň gözbaşy

Ajaýyp kitabyň şuglasy Bu günki gün ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamynyň gazanan öňegidişlikleri ähli halkymyzy buýsandyrýar. Maddy-üpjünçilik binýady yzygiderli pugtalandyrylýan, häzirki zamanyň kämil lukmançylyk enjamlary we tehnologiýalary bilen üpjün edilýän döwrebap hassahanalar, şypahanalar, sport we sagaldyş toplumlary halkymyzyň hyzmatynda. Hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda üstünlikli durmuşa geçirilýän «Saglyk» Döwlet maksatnamasynyň çäklerinde ýurdumyzyň ähli künjeklerinde we paýtagtymyzda saglygy goraýyş we anyklaýyş merkezleri, hassahanalar we saglyk öýleri yzygiderli gurlup ulanylmaga berilýär.

Zenan — zemin zynaty

Ýurdumyzda zenanlara goýulýan sylag-sarpa bilen bir hatarda olaryň saglygy hakynda hem yzygiderli alada edilýär. Şu günler ýurdumyzyň ähli ýerinde bolşy ýaly, welaýatymyzyň etrapdyr şäherlerinde hem zenanlaryň saglygyny goramaklyga gönükdirilen seljeriş-bejeriş işleri geçirilýär. Biz bu işleriň alnyp barlyşy dogrusynda welaýat onkologiýa hassahanasynyň onkoginekolog lukmany Nurjemal Kurbanowa bilen söhbetdeş bolduk.

Gözelligiň syry

Islendik ýaşda-da ýüzlerimize garaşyk etmek hökmanydyr. Gözelligimiz, saglygymyz üçin möhüm bolan bu işe howanyň sowuk günlerinde aýratyn ähmiýet bermegimiz zerur. Ýöne bu meselede dürli himiki kremlerden, ýokumlara we minerallara baý bolan gök önümlerdir miwelerden taýýarlanylýan adaty ýapgylar has peýdalydyr. Şu maksat bilen biz gyş paslynyň sowuk günlerinde ýüzümiz üçin möhüm bolan ýapgylaryň birnäçe görnüşini siziň dykgatyňyza ýetirýäris. Ýagly derili ýüzler üçin:

Şalgam we onuň peýdasy

Kelemler maşgalasyna degişli bolan şalgam, köplenç, daşky görnüşi tegelekden ýasy şekilinde ýa-da uzalan görnüşde duş gelýär. Ynsan saglygyna örän peýdalydygy sebäpli bu önümi gadym döwürlerden bäri halk lukmançylygynda giňden peýdalanypdyrlar. Bilermenleriň aýtmaklaryna görä, şalgam täze howply döremeleriň duşmanydyr. Şalgamyň tohumy we ýaş ösümligi sowuga çydamly bolup, onuň düzümi minerallara örän baýdyr. Şol sebäpden, ol berhizlik  önüm hasaplanylýar. Bu bolsa bedeniň kesellere garşy göreşijilik ukybyny artdyrmakda, esasan hem, sowuklama kesellerinde diýseň ähmiýetlidir.

Dertlerden goranyň!

Gyş paslynyň gelip ýetmegi bilen adam bedeninde birnäçe üýtgeşmeler bolup geçýär. Şol sebäpli bu döwürde sagdyn iýmitlenmek we iş bilen dynç alşy sazlamak, pasla görä dogry geýinmek zerurdyr. Aşa ýadamak, gyzgyn, howasy çalşylmaýan otagda uzak wagtlap bolmak ýa-da tersine, aşa sowuk otagda bolup, sowuk suw ýa-da sowuk iýmit kabul etmek bedenimize zyýanly täsirini ýetirýär. Şol sebäpden her pasla görä durmuşyňy sazlamak zerurdyr. Şeýle-de döräp biljek möwsümleýin ýokanç kesellerden goranmak maksady bilen her birimiz şahsy arassaçylyk tertip-düzgünini berjaý etmelidiris we bu babatda öz çagalarymyza hem şahsy görelde bolmalydyrys. Bu keselleriň howa-damja ýollary bilen ýokuşýandygyny nazara alyp, her gün öýden daşa çykylmanka, burnuň nemli bardasyna oksolin ýa-da asiklowir melhemini çalmagy endik etmeli. Bu ýokanç keselleriň bedenimize düşmeginden gorar. Eger kesel dörediji wirus burnuň nemli bardasyna düşse, ol bedeniň öýjük gurluşyny üýtgedip, bütin göwrede ýiti respirator keseliniň alamatlarynyň döremegine getirýär we adamda ozaldan bar bolan dowamly keselleriň hem möwjemegine sebäp bolýar. Syrkaw adam köpçülik ýerlerine barmakdan, beýleki sag adamlara dümew ýokuşdyrmakdan saklanmaly. Keseliň ilkinji alamatlary ýüze çykan dessine lukmana ýüz tutmaly. Dürli derman serişdelerini lukmandan maslahat alman, özbaşdak kabul etmeli däl.

Bedeniň berkligi — bagtyň gönezligi

Ýurdumyzda her ýylyň 1-nji dekabrynda AIDS-e garşy bütindünýä göreş güni bellenilip geçilýär. Keseli dörediji wirus Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy tarapyndan tassyklanan AIW — adamyň immun ýetmezçiliginiň wirusy diýlip atlandyrylýar. AIW ýokanjy adamyň immunitetiniň özboluşly zeperlenmegi netijesinde immun ýetmezçiliginiň ýüze çykmagy bilen döreýär. Wirus adam bedeniniň ähli biologiki suwuklyklarynda bolýar. Wirus bedene aralaşandan soň, onuň mikroorganizmlere garşy durnuklylygyny ýok edýär. Bedende immunitetiň gowşamagy zerarly B we С wirusly gepatitler, inçekesel, ýokary dem alyş ýollarynyň keselleri örän çalt ýokuşýar. Ýöne AIW ýokanjynyň wirusy bedene aralaşan dessine kesele mahsus alamatlar ýüze çykmaýar. Onuň wirusyny göteriji özüniň bu derde ýolugandygyny bilmeýär we özüni sagdyn hasaplaýar. Keseliň ilkinji alamatlarynyň ýüze çykmagy üçin 2-6 ýyla çenli wagt gerek bolýar. Kähalatlarda bolsa bu döwür 5-10 ýyla çenli hem uzap bilýär. Şonuň üçin hem şu döwürde beýleki adamlara keseliň ýokuşmak howpy has uludyr.

Sagdyn bedende — sagdyn ruh

Berkarar Diýarymyzda üstünlikli ýola goýlan sagdyn durmuş ýörelgesi her bir adama öz saglygyny goramaga ägirt uly itergi berýär. Häzirki wagtda sagdyn durmuş ýörelgesi düşünjesi lukmançylyk, durmuş ulgamlarynda, psihologiýada gazanylan üstünlikleriň we açyşlaryň hasabyna has-da ösdürildi. Türkmen jemgyýetinde bu ýörelge esasy orunda durýar. Çünki biziň ýurdumyzda jemgyýetiň we döwletiň iň ýokary gymmatlygy adam bolup durýar. Sagdyn durmuş ýörelgesinden ugur alyp, adam saglygyna seredilende Gün şöhlesiniň, arassa howanyň, suwuň, ýokumly iýmitiň bolmagynyň hem ähmiýeti örän uludyr. Günüň ultramelewşe şöhlesiniň täsiri bilen adamyň derisi D witamini işläp çykarýar. Ol bolsa diňe bir süňkleri berkitmän, eýsem, nerw dartgynlygyndan goraýar. Onuň ýetmezçiligi keselleriň birnäçesiniň ýüze çykmagyna getirýär.

Döwrebap hassahana

Düýn Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabynyň Änew şäherinde etrap hassahanasynyň durky täzelenen we täze gurlan binalary dabaraly açyldy. 2024-nji ýylda «Türki dünýäniň medeni paýtagty» diýlip yglan edilen gadymy Änew şäheriniň görküne görk goşan etrap hassahanasynyň täze, döwrebap binalarynyň açylmagy mynasybetli ýaýbaňlandyrylan dabara köp adamly boldy. Hassahananyň gurluşygynda tapawutlanyp zähmet çeken gurluşykçylara hormatly Prezidentimiziň adyndan gymmat bahaly sowgatlar gowşuryldy. Baýramçylyk öwüşginli sahnada welaýatyň medeniýet we sungat ussatlarynyň ýerine ýetirmeginde ýaňlanan joşgunly aýdym-sazlar dabara gatnaşyjylaryň şatlygyna şatlyk goşdy.

Saglygymyzy goralyň!

Pasyl çalşygynda howa şertleriniň üýtgemegi we sowamagy bilen baglylykda möwsümleýin keseller ýüze çykýar. Güýzüň öz ornuny gyşa berýän çagynda sowuklamadan we ýokanç kesellerden habardar bolmaly. Ýagyş, güýçli ýel hem howanyň çyglylygynyň üýtgäp durmagy adamyň immun ulgamynyň goragyny pese düşürýär. Sowuklamanyň, dümewiň öňüni almagyň, ondan goranmagyň iň ygtybarly usuly ýörite sanjym almakdyr, eliňi ýygy-ýygydan ýuwmakdyr. Çünki ýokanç keselleriň 80 göterimi galtaşmak arkaly geçýär. Mikroblar, wiruslar, adatça, telefonlar, gapy tutawaçlary, diş çotgasy, suw krany we beýlekiler arkaly öz hereketini dowam etdirýär. Şonuň üçin elleri ýyly suw bilen sabynlap ýuwmak maslahat berilýär.

Ka­da­ly iý­mit­len­megiň peýdasy

Sag­ly­gyň sa­ka­sy ta­la­ba la­ýyk iý­mit­len­mek bi­len bag­ly­dyr. Ka­da­ly iýip-iç­mek yn­sa­nyň sag­ly­gy­ny ber­ki­dýär, fi­zi­ki we ru­hy sag­dyn­ly­gy­ny üp­jün ed­ýär. Be­de­ne ze­rur önüm­ler ýet­me­se, ösüş, tä­ze­le­niş düz­gü­ni bo­zul­ýar. Iý­mit bi­len alyn­ýan be­lok esa­sy orun­da dur­ýar. Do­ku­ma­lar, öý­jük­ler, be­den ag­za­la­ry, fi­zio­lo­gi­ki mad­da­lar gan-lim­fa be­lo­gy­nyň gat­naş­ma­gyn­da tä­ze­len­ýär, öz­ger­ýär, ös­ýär.

Saglygyň sakasy

Şahsy gigiýenanyň kadalaryna we arassaçylyk düzgünlerine berk eýeriň! Elleriňizi ýygy-ýygydan sabynlap ýuwuň we hemişe arassa saklaň! Daşary çykanyňyzda antiseptiki serişdelerini elleriňize sepmegi endige öwrüň! Köpçülik ýerlerinde bellenilen 2 metr araçägi saklamagy unutmaň!

Sagdyn durmuş — bagtly ýaşaýyş

Türkmen owal-ahyr saglyga sarpa goýup gelen halk. Dillerimiziň senasyna öwrülen «Sag başym — soltan başym», «Saglygym — begligim», «Saglyk — baýlyk» ýaly nakyllardyr atalar sözleri ata-babalarymyzyň saglyga näderejede ähmiýet berendigine, ony dünýäniň mal-mülkünden, genji-hazynasyndan hem zyýat görendigine şaýatlyk edýär. Pederlerimizden miras galan bu ýörelgeler Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe hormatly Prezidentimiziň parasatly ýolbaşçylygynda mynasyp dowam etdirilýär. Ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamyny döwrebap ösdürmek, adamlaryň saglygyny goramak babatda alnyp barylýan işleriň täze derejä göterilmegi zamanamyzyň buýsandyryjy hakykatydyr.