"Diýar" žurnaly

Esaslandyryjysy: Türkmenistanyň Ministrler Kabineti
Salgysy: Aşgabat şäheri, Garaşsyzlyk şaýoly, 100, Türkmenbaşynyň erkin döredijilik mekany
Telefon belgileri: 38-61-56, 39-95-30, 39-95-23
Email: diyar-zurnaly@online.tm

Habarlar

Kitaplarym, meniň eziz hemralam...

Kitaplarym, meniň eziz hemralam, Siz meniň döwülen göwnüme seýik.

Kitap – akyl-paýhasyň gönezligi

Taryhy geçmişimizden bilşimiz ýaly, türkmen halky kitaba uly sarpa goýup, ony durmuşyň bezegi, ýaşaýşyň manysy hasaplapdyr. Ir döwürlerde sowatly, kitaphon adamlar halk arasynda bolup, köne ýazuwda bolan kitaplary köpçülige okap beripdirler. Aslynda sada, daýhan, çarwa adamlaryň arasynda-da, özi okap bilmese-de, kitaby ýürekden söýýän kitaphon adamlar bolupdyr. Muňa türkmen ýazyjysy Nurmyrat Saryhanowyň «Kitap» hekaýasyndaky Welmyrat aganyň keşbi arkaly hem aýdyň göz ýetirmek bolýar. Kitap her bir zamanda-da halkyň gündelik durmuşynda uly ähmiýete eýe bolupdyr. Akyl hazynasy hasaplanylýan kitaplar adamyň tutuş süňňüne, beýnisine, bedenine täsirini ýetirýän ruhy gymmatlykdyr. Kitap okamak adama dynç berýär, ruhuny baýlaşdyrýar, dünýä garaýşyny giňeldýär.

Kitap hem okamak barada gyzykly maglumatlar

Kitap okamak biziň çalt garramagymyzyň öňüni alýar. Kitap okamak adamyň beýnisini işjeň ýagdaýa getirýär. Beýniniň işlemegi bolsa garrylygy birneme yza süýşürýär. ***

Akyl­dar şa­hy­ryň dö­re­di­ji­li­gi – çe­per sö­züň ha­zy­na­sy

Türk­men hal­ky­nyň şöh­rat­ly ta­ry­hy­ny yl­my esas­da öw­re­ne­ni­miz­de mil­li me­de­ni­ýe­te, baý ede­bi mi­ra­sa aý­dyň göz ýe­tir­ýä­ris. Mu­nuň özi ene di­li­miz­de dö­re­di­len eser­le­riň, aja­ýyp goş­gu­la­ryň gym­mat­ly mi­ras­dy­gy­ny aý­dyň be­ýan ed­ýär. Türk­me­niň akyl­dar şa­hy­ry Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy­nyň ede­bi mi­ra­sy­ny öw­ren­mek­de we dün­ýä ýaý­mak­da al­nyp ba­ryl­ýan iş­ler hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň taý­syz ta­gal­la­sy bi­len uly ro­waç­lyk­la­ra eýe bol­ýar. Hä­zir­ki wagt­da akyl­dar şa­hy­ryň goş­gu­la­ry di­ňe bir bi­ziň ýur­du­myz­da däl, eý­sem, dün­ýä oky­jy­la­ryn­da hem gy­zyk­lan­ma dö­red­ýär. Şa­hy­ryň aja­ýyp şy­gyr­la­ry dün­ýä­niň en­çe­me dil­le­ri­ne ter­ji­me edi­lip, giň oky­jy­lar köp­çü­li­gi­ne ýe­ti­ril­di. Akyl­dar şa­hy­ryň goş­gu­la­ry äh­li adam­za­dyň köň­lü­ne nur çaý­ýar, ýag­şy­ly­gy, yn­san­per­wer­li­gi wa­gyz ed­ýär. Be­ýik söz us­sa­dy Mag­tym­gu­ly­nyň şy­gyr­la­ryn­da mert­lik, wa­tan­çy­lyk, aras­sa ah­lak­ly­lyk, te­bi­ga­ta söý­gi, re­him­dar­lyk, ula-ki­çä hor­mat goý­mak, hoş­ni­ýet­li­lik, yn­san­per­wer­lik ýa­ly pi­kir­ler öňe sü­rül­ýär. Akyl­dar Mag­tym­gu­ly Py­ra­gy­nyň umu­ma­dam­zat bäh­bit­li çuň­ňur pa­ra­sata ýug­ru­lan aja­ýyp goş­gu­la­ry bi­ziň her bi­ri­miz üçin ru­hy ha­zy­na­dyr.

Goşa ýyldyz (dokumental hekaýa)

Dowamy. başlangyjy žurnalymyzyň geçen sanynda Hoşnutlykdan ýylgyryp, märekä tarap ýöränden bir eli kiçijik legenli, beýleki eli kindiwanja kündükli ýigdekçe ylgaşlap geldi.

Ýaş şahyr (hekaýa)

Gapy ýuwaşlyk bilen kakyldy. Soňam: — Mümkinmi?— diýip, bir ýaş ýigit iş otagyma girdi.

Surat (hekaýa)

Suratyň adam ykbalyna şeýle ýiti täsir edip biljekdigine Aýlynyň ynanasy gelmedi. Bälçiklikdir öýdüp goýberen hatasy welin, «hemmesi özüňden» diýip, ýakasyny goýberenokdy. Wyždanynyň öňünde ol näler özüni aklasy geldi. Ýöne başarmady. Iň soňunda şojagaz hereketi ony ähli tarapdan gabap tora düşürýärdi. Şol pursat ol «özümden» diýip, hakykaty boýun alýardy... ...Aýlynyň agasy Annanyň edenli, başarjaň ýigitdigi barada Jemal jorasy Aýna köp gürrüň beripdi. Jemalyň Anna hakyndaky gürrüňleri Aýnany diýseň özüne çekdi. Annanyň Aýnany toýda görüp göwnüne ýarandygy barada getiren habary bolsa, gyzyň göwün guşuny al-asmanda pelpelletdi. Şondan soň Aýna entek bir gezegem ýüzbe-ýüz görüşmedik, ýöne hyýalynda halan ýigidi hakynda kän oýlandy. Gönüläp soramasa-da, Jemal Aýnanyň Anna bolan duýgusynyň inçeligini bolşundan aňýardy. Şol gün Aýna şäherdäki daýzalaryna gitmäge taýýarlandy. Ol şadyýandy, aýdyma hiňlenýärdi. Garaşylmadyk wagt Jemalyň gelmegi, Aýnany geňirgendirdi:

Keýigiň yzy bilen (hekaýa)

Şol ýylyň gyşy aňzakly boldy. Oturymly ýerimiz çarwalyk bolansoň, golaýymyzda keýikler görnüp başlady. Enemiň olara nowada suw bereni şu günki ýaly ýadymda. * * *

Kalba nagyşlanan duýgular (hekaýa)

Awtobus uzak menzili külterläp barýardy. Güýzüň hoştap howasy-da awtobusyň çalaja açyk äpişgesinden kürsäp girýärdi. Ýoluň iki gyrasyndaky daragtlardyr hatara telegraf sütünleri ýyldyrym çaltlygynda yzda galýardy. Uzakda salgym atýan belentli-pesli ak tümmekler «ak gaýmany» ýadyňa salýardy. Tebigatyň bu eçilen gözelligi türkmen zenanlarynyň köňüllerine siňdirip döreden nagyşlaryny ýadyňa salýardy. Içki pikirime gümra bolup barşyma birden meniň ýadyma mamamyň keşdäniň döreýşi hakyndaky aýdyp beren rowaýaty düşdi.

Madawly ýazyjy

Öz-özüm bilen ikiçäkkäm siz bilen sessiz söhbet edýän mahalym wagtal-wagtal bolup dur. Ýöne olaryň ählisini ýazga geçirmäge mümkinçiligim ýok. Ertire goýaýýaryn. Her bir günüň aladalary bolsa özüne-de ýetik. Arada ýaş döredijilik işgärleriniň iki sanysy jedele gyzyşyp otyrkalar üstlerinden bardym. Olar anyk tutarykly deliller getirip bilmän, Annageldi Nurgeldiýew bilen sizi — Annatagan Nurgeldiýewi açyk tapawutlandyryp bilmän, hersi özüniňkini dogry etjek bolýardylar. Onsoň ýaş galamdaşlarymyň ikisini-de tananlygym üçin gapdallaryndan men hem at goşup, «gordurmaly» boldum. Olara gürrüňi edilýän iki ýazyja-da beletligimi, Annageldi Nurgeldiýewiň ömür boýy köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde işländigini, kazyýet oturdaşy bolup, bu işe-de goşulyşandygy üçin köplenç jygba-jygly başdan geçirmeler, aýdylyşy ýaly detektiw eserleri ýazandygyny, beýlekisiniň, ýagny siziň — Annatagan Nurgeldiýewiň bolsa obada ýaşap, mekdepde mugallym bolup işlände-de, oba arçyny mahaly-da, suw edarasynda ýolbaşçylyk edende-de romanlar, powestler, hekaýalar, hekaýatlar, ýaşan sebitleriniň taryhy şahsyýetleri bilen bagly makalalar ýazandygyny düşündirdim. Olaryň bir däl-de, iki ýazyjydygyny düşündirjek bolup, ebeteýini tapman duran ýaş galamdaşym «Madaw...» diýenimden sözümi agzymdan kakyp aldy:

Mämmetnazaryň şygryýet şalygy

Ol özboluşly şahyrdy. Goşgulary bilen okyjyny özüne imrindiren şahyrdy. Biziň ol diýýänimiz birnäçe ajaýyp goşgulary bilen okyjylaryň ýüreklerinde orun almagy başaran Mämmetnazar Babanazarow. Ol juda özboluşly goşgulary bilen XX asyryň aýaklarynda, XXI asyryň başlarynda häzirki zaman türkmen şygryýetiniň ösüşine mynasyp goşant goşan şahyrlaryň biri. Mämmetnazar 1954-nji ýylyň 25-nji oktýabrynda Daşoguz welaýatynyň häzirki Akdepe etrabynyň «Gyzyltakyr» obasynda dünýä inýär. Şahyr şol wagtky Maksim Gorki adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetini tamamlaýar. M. Babanazarow ilki «Edebiýat we sungat» gazetinde zähmet çekýär. Soňra «Daşoguz habarlary» welaýat gazetinde işleýär. Mämmetnazaryň duýga ýugrulan, pikir ýüki ýetik goşgulary gysga wagtyň içinde okyjylaryň gyzgyn söýgüsini gazandy. Galama erk edişi, täsin hem juda sazlaşykly meňzetmeleri ony döwürdeşlerinden düýpli tapawutlandyrmak bilen, hiç kimiňkä meňzemeýän öz şygryýet dünýäsini döretmäge mümkinçilik berdi. Mämmetnazar Babanazarowyň goşgulary kalba ýakynlygy, okyjylaryň inçe duýgularyna güýçli täsir edip bilýändigi, olary öz yzyna tirkemäge ukyplydygy bilen tapawutlanýar.

Ak säheriň aşygy

Türkmen edebiýatynda ussat şahyr Rehmet Seýidowyň inçe lirizme ýygrulan tebigatyň gözelligini wasp edýän şygyrlary özünden soňky türkmen şahyrlary üçin ussatlyk mekdebine öwrüldi. Onuň ýörelgesini mynasyp dowam etdiren şahyrlaryň biri-de Almaz Seýitmyradowdyr. Ol 1936-njy ýylda Lebap welaýatynyň Halaç etrabynyň Çohpetde obasynda dünýä indi. Obadaşlarynyň aýtmagyna görä, Seýitmyrat aga çeper söze sarpa goýýan adam ekeni. Işden gelip, tirsekläp çaý içende, onuň goşgy setirlerine meňzeş sözleri sazlaşdyryp aýdyp göýberäýmesi hem bar eken. Emma Seýitmyrat aga çagalarynyň ählisini öýli-işikli edip, gojalyk ýaşyna ýetmek miýesser etmändir. Derde ýolugypdyr, şol sebäpli hem ömür tanapy ir ýolunypdyr. Kakasynyň ýogalmagy çagalaryň iň ulusy bolan Almaza ýeňil düşmeýär. Ýöne, ruhdan düşmezlik, mertlik onuň aňyrdan gelýän zandyna mahsus eken. Ol gündizine daýhan birleşiginde işleýär, agşamyna bolsa kitaplaryny üýşürip, ýokary okuw mekdebine girmäge taýýarlanýar. Kalbynda şygryýete bolan söýgi joş uransoň, Almaz ýurdumyzyň Türkmen döwlet uniwersitetiniň türkmen filologiýasy fakultetine döwlet synaglary üstünlikli tabşyryp, onuň gaýybana bölümine okuwa kabul edilýär. Orta mekdebiň okuwçysy döwründen bäri goşgulary etrap we merkezi gazetlerde çap edilip başlanan Almaz Seýitmyradowyň bu üstünlige ruhlanyp, çeper döredijilige bolan höwesi has hem artýar, kalby ylham bilen pürepürlenip, birnäçe

Akyldar şahyryň şygyrlarynda watansöýüjilik

Her bir halkyň öz milli gymmatlyklary bolýar. Türkmen halky hem dünýäde öz nepisden-nepis dokalan halylary, behişdi bedewleri, wepaly alabaý itleri bilen giňden tanalýar. ÝUNESKO-nyň medeni mirasynyň sanawyna girizilen taryhy ýadygärliklerimiz-de nesilleriň milli buýsançlaryny artdyrýar. Edil şular ýaly-da, diňe medeni-taryhy däl, eýsem, edebi mirasymyz hem dünýä meşhurdyr. Magtymguly Pyragy diňe bir türkmeniň ýa-da Gündogaryň däl, dünýäniň şahyrydyr. Akyldar şahyr Magtymguly Pyragynyň külli ynsanyýete miras goýan edebi mirasy — şygyrlary bu günki gün giňden öwrenilýär. Häzirki wagtda Gahryman Arkadagymyzyň başlangyjy bilen başy başlanyp, hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň baştutanlygynda dowam etdirilýän ajaýyp işleriň biri-de akyldar şahyryň döredijiligini giňden öwrenmekdir. Bu babatda düýpli işler alnyp barylýar.

Maksatly geçilýän ýollar

Bu ajaýyp dünýäniň ýüzünde ýaşalyp ýörülse, ömür menzillerinde ykbal gowy adamlar bilen duşurýar, dostlaşdyrýar. Ykbalymyň maňa duşuran, dostlaşdyran ynsanlarynyň birine Ahmet Abdyllaýew diýýärler. Ol 1978-nji ýylda Kerki etrabyndaky 24-nji orta mekdebi gutaryp, durmuş mekdebine gadam basýar. 1984-nji ýylda Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutyny tamamlaýar we on ýyllap bilim, terbiýe alan 24-nji orta mekdebinde türkmen dili we edebiýaty mugallymy bolup, zähmet ýoluna başlaýar. Soň ony şol wagtky Kerki şäherindäki Rehmet Seýidowyň adyny göterýän mugallymçylyk mekdebine işe çagyrýarlar. Soň Kerki etrap bilim bölüminde hünärmen bolup birnäçe ýyl işleýär. 2008-nji ýyldan bäri bolsa ol etrabyň 31-nji orta mekdebinde okuwçylara bilim we terbiýe berýär. Esasy işi bilen utgaşyklylykda etrabyň türkmen dili we edebiýat mugallymlarynyň usuly birleşmesiniň işine ýolbaşçylyk edýär. Başda belleýşim ýaly, ykbalyň maňa sataşdyran kiçi göwünli, sypaýy, hakyky pedagoglara mahsus gylyk-häsiýetleri özünde jemlän ynsany bolan Ahmet mugallym bilen her gezek duşuşan wagtymyzda-da, çeper edebiýat, edebi miras, Magtymguly Pyragydan başlanan söhbedimiziň soňy hem şol gürrüňler bilen jemlenýär. Özem soranjaňlyk häsiýetini galkan edinip, üstüňe sorag baryny ýagdyryp oturandyr.

«Aýralyk mukamy»

Ýazmyrat Nyýazlyýewiň oçerklerinden peýdalanyldy. Amangeldi Gönübek bilen Garadäli gökleň sataşyp, iki gije-gündiz döreden mukamlaryny çalşyp, biri-birini ýagşy tanapdylar. Onda-da Garadäli gökleň her mukam hakda öwran-öwran sorap duransoň, Amangeldi Gönübek myhmanynyň raýyny ýykman aýdyp berýärdi. Garadäli gökleň:

«Mergen aganyň kitaby»

Türkmen aýdym-sazynyň taryhy barada metbugatda birnäçe makalalar çap edildi. Milli aýdym-sazlarymyz hakyndaky makalalaryň käbirinde, hususan-da Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň mugallymy Ş. Çaryýewiň «Aýdym-sazlarymyzyň Ýewropada öwrenilişi» atly makalasynda (Serediň: «Medeniýet» žurnaly, 2019, №. 3. 64—66 sah.) degişli çeşmelere salgylanmak esasynda 1818-nji ýyldan başlap, 1834-nji, 1842-nji ýyllarda we ondan soňky döwürde türkmen halk aýdymynyň sazlaryna we sözlerine bagyşlanylyp, Russiýada, Beýik Britaniýada we Günbataryň beýleki ýurtlarynda ýerine ýetirilen işler hakynda gymmatly maglumatlar getirilýär. Emma şu makalada we bu ugra degişli bize belli bolan beýleki derňewlerde aşakda gürrüňini ediljek aýdymlar barada hiç hili maglumat berilmändir. Çünki olary özünde jemlän kitap baryp 1893-nji ýylda Aşgabatda çap edilip, öz döwründe elden-ele geçip okalan-da bolsa, soňra dürli sebäplere görä, bärde doly ýok edilipdir. Ýöne biziň bagtymyza, Russiýanyň merkezi kitaphanalarynyň birinde ýekeje nusgada saklanyp galypdyr. Bu seýrek neşiriň zerur sahypalaryny we baplaryny Moskwadaky rus alym tanyşlarymyzyň ýakyndan kömegi bilen bize gola salmak başartdy. «Türkmenlere rus dilini öwretmek üçin gollanma» atly bu kitabyň möçberi 160 sahypadan gowrak bolup, ony Aşgabadyň golaýyndaky şol wagtky Köşi obasynda ýerleşen Türkmen atly diwizionynyň kiçi serkerdeleri, gelip çy

DOWAM BOLSUN!

Gurbanguly BERDIMUHAMEDOW Ýyllaryň hatar kerweni —Goja dünýäň hakydasy.Durmuş bir kitap ýalydyr,Her ýyl — täze sahypasy.

Saglyk – abatlyk

Ýene bir rowaýatda şeýle diýilýär. Biriniň eden işi hiç oňuna bolmaýarmyşyn. Çagalary hem çyrçykly bolup, dertden açylmandyr. Bu adam şeýle bir ejizläpdir. Aňyrsynda bäş şaýylyk zady galmandygy üçin, bir günem obanyň ýaşulusynyň ýanyna baryp, zeýrenmäge başlapdyr: — Men bu zatlaryň ählisini öz ykbalymdan görýärin. Dowar baksam, ony möjege aldyrýaryn, ekin eksem, başda gowy gögerýärem-de, soňundan ýel-gaý turar ýa-da maýsa wagtynda bir idegsiz mal ony paýhynlar, garaz, agzym ýagjarmaýar. Çagalarym hem ejiz, sähel howa üýtgese-de näsaglaýarlar. Howa çala maýladygam, aýalym çagamy Gün urdy diýip, olaryň azaryndan özi hem dert tapýar. Indi onuň kendiriginde urbalygy ýokdur. Näme etsemkäm?! Men-ä halys ugrumy ýitirdim.

Paýhas paýlaýan eserler

Hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda taryhymyza uly sarpa goýulýar. Taryhy kitaplar yzygiderli neşir edilip, halk köpçüligine ýetirilýär. Ata-babalarymyzyň paýhasly pikirlerinden dörän şahyrana türkmen halk döredijiligi hem türkmen halkyň ata Watany, ene topragy neneňsi belentde goýandygynyň aýdyň subutnamasydyr. Ol eserlerde watançylyk, gahrymançylyk bilen baglanyşykly nakyllardyr atalar sözi, rowaýatlardyr hekaýatlar mynasyp ornuny tapypdyr. Bellemeli ýeri, olar hiç bir halkyňka meňzemeýän milliligi, özboluşlylygy, aýratynlygy özünde jemleýär. Edermen ýigitlerimiz bilen bir hatarda, türkmen zenanlarymyzyň hem batyrlygy, ugurtapyjylygy nusgalykdyr.

Ylham ýaýlasy

Iň bagtyýar nesil biz Şu günden geljege barýas ynamly,Tutumly işlermiz dowam, dowamly,Berkarar döwletli, täze eýýamly,Gül Watanda iň bagtyýar nesil biz.