HABARLAR

Milli manat: 27 ýyllyk taryhyň teswiri

Milli pullar her bir döwletiň ykdysadyýetiniň aýrylmaz bölegi bolup durýar. Galyberse-de, pul adamyň gündelik ýaşaýşyny dolandyrmak üçin möhüm serişde bolup hyzmat edýär. Her bir ýurduň ykdysady kuwwaty, halkynyň ýaşaýyş-durmuş derejesi şol ýurduň milli pulunyň durnuklylygy bilen berk baglanyşyklydyr. Taryha ser salsak, dürli döwürlerde pullaryň dürli görnüşleriniň ulanylandygyna göz ýetirmek bolýar. Puluň giňden peýdalanylmagy bilen öý hojalyklarynyň, halklaryň, döwletleriň arasyndaky hojalyk we ykdysady gatnaşyklar has kämilleşdi. Bu gatnaşyklaryň obýekti hökmünde çykyş edýän pul häzirki wagtda diňe bir fiziki görnüşinde kabul edilmän, eýsem bu düşünjäniň çäkleri bank kartlary, elektron pul, elektron gapjyk ýaly nagt däl hasaplaşyklaryň döwrebap gurallary arkaly has giňedi.

1-nji noýabr — milli manadymyzyň dolanyşyga girizilen güni

Ykdysady ösüşleriň esasy Baky bagtyýarlygyň, eşretli durmuşyň hözirini görüp ýaşaýan halkymyz bu günki gün ösüşleriň belent bady bilen öňe sary gadam urýar. Ýurdumyzyň ähli pudaklarynda belent sepgitlere ýetilýär, oňat netijeler gazanylýar. 1993-nji ýylda milli pul birligimiz bolan manadyň dolanyşyga girizilmegi bank-maliýe özgertmeleriniň geçirilmeginde uly ädim boldy. Munuň özi bazar gatnaşyklaryna tapgyrma-tapgyr geçmäge giň ýol açdy. Manadyň dünýä bazaryndaky durnuklylygyny saklamak, onuň satyn alyjylyk ukybyny has-da ýokarlandyrmak maksady bilen, 2009-njy ýylyň 1-nji ýanwarynda milli pulumyzyň denominasiýasy geçirildi. Bu bolsa ykdysadyýetde, bazar gatnaşyklarynda we pul dolanyşygynda uly ösüşlere badalga boldy. Ynha, şu ýyl milli manadymyzyň dolanyşyga girizilenine 27 ýyl dolýar.

Ygtybarly hem durnukly ösüşiň binýady

Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň parasatly ýolbaşçylygynda türkmen halkynyň hal-ýagdaýynyň ýokarlanmagyna we ýurdumyzyň durnukly ykdysady ösüşini üpjün etmeklige gönükdirilen durmuş-ykdysady syýasat alnyp barylýar. Bu wezipeleri amala aşyrmak üçin milli Liderimiziň beýik başlangyjy bilen bazar gatnaşyklaryna tapgyrlaýyn esasynda geçmekligi özünde jemleýän, ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek boýunça orta we uzak möhletli maksatnamalar durmuşa geçirilýär. 1993-nji ýylyň 1-nji noýabrynda milli manadymyzyň dolanyşyga girizilmegi taryhy waka boldy. Hormatly Prezidentimiziň belleýşi ýaly, milli manadymyzyň dolanyşyga girizilmegi ykdysadyýetimiziň sazlaşykly ösüşi, ýeke-täk döwlet pul-karz syýasatynyň alnyp barylmagy üçin zerur bolan amatly şertleri döretdi.

Nebitgaz pudagynda halkara hyzmatdaşlyk

28-29-njy oktýabrda Söwda-senagat edarasynda «Türkmenistanyň nebiti we gazy — 2020» atly XXV halkara maslahat geçirildi. Hormatly Prezidentimiziň tabşyrygy boýunça «Türkmengaz» we «Türkmennebit» döwlet konsernleri bu maslahatyň guramaçylary bolup çykyş etdiler. Dünýäde halkara gatnawlara çäklendirmeleriň girizilmegi sebäpli daşary ýurtly wekilleriň köp sanlysy möhüm meseleleri ara alyp maslahatlaşmaga sanly aragatnaşyk ulgamy arkaly gatnaşdylar. Öňki forumlara seredeniňde, bu ýyl olaryň sany artdy. Spikerleriň wekilçilik derejesi hem täsirli boldy, olaryň hatarynda uglewodorodlaryň bazarynda täsirli orun eýeleýän belli korporasiýalaryň ýolbaşçylary bar. Şu gezekki maslahatda 30-dan gowrak döwletden iri kompaniýalaryň 100-den gowragy hasaba alyndy. Bu bolsa Türkmenistanyň daşary ýurtly işewürler toparlary üçin maýa goýum babatyndaky özüne çekijiliginden habar berýär. Oňa hökümet düzümleriniň, degişli ministrlikleriň hem-de pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň, dünýäniň iri nebitgaz, hyzmat ediş, maslahat beriş kompaniýalarynyň, abraýly halkara guramalaryň, maliýe düzümleriniň, diplomatik, ylmy toparlaryň, habar beriş serişdeleriniň wekilleri wideoaragatnaşyk arkaly gatnaşdylar.

Sebitiň ulag-üstaşyr ýollarynyň möhüm halkasy

Düýn paýtagtymyzyň binagärlik keşbiniň üstüni ýetiren halk bähbitli täze binalaryň açylyş dabarasy boldy. Hormatly Prezidentimiziň ak pata bermegi bilen Aşgabat şäheriniň «Aşgabat — Daşoguz» awtomobil ýolunyň ugrunda ulanmaga berlen Awtoulag kärhanalar toplumynda we Awtomobil mekdepleriniň birleşiginiň okuw-türgenleşik merkezinde döredilen mümkinçilikler, olaryň hödürleýän hyzmatlary ýurdumyzda halk hojalygynyň ulaglar ulgamynyň ösüş derejesinden habar berýär. Bu desgalar merjen şäherimiz Aşgabady geljekde sebitiň ulag-üstaşyr ýollarynyň iri menzilleriniň birine öwürmäge ýardam eder.

Ykdysady ösüşiň ygtybarly binýady

Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda durmuşa geçirilýän beýik özgertmeler ýurdumyzy ösüşleriň täze belentliklerine çykarýar, dünýä bileleşigi tarapyndan belent ykrarnama eýe bolýar. Taryhy özgertmeleri başdan geçirýän eziz Diýarymyzyň ykdysady ulgamyny döwrebaplaşdyrmak giň gerim bilen alnyp barylýar. Şunda milli manadymyzyň hümmetiniň bellenilen derejelerde saklanmagynyň döwletimiziň ösüşlerine gönüden-göni täsir edýändigi aýdyň hakykatdyr. Türkmenistan mukaddes Garaşsyzlygynyň ilkinji günlerinden başlap, bazar ykdysadyýetiniň özboluşly türkmen nusgasyny döretmek bilen, dünýäniň okgunly ösýän döwletleriniň hatarynda ornuny barha pugtalandyryp gelýär. Şol ýyllarda täze türkmen milli manadymyzyň dolanyşyga girizilmegi aýratyn ähmiýete eýedir.

Giň gerimli gurluşyklaryň mekany

Soňky ýyllarda ulanylmaga berlen, halkara ölçeglerine laýyk gelýän köpsanly desgalar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň alyp barýan döredijilikli syýasatynyň oňyn netijesidir, ösüşleriň täze belentliklerine tarap okgunly öňe barýan Watanymyzyň barha artýan kuwwatynyň aýdyň subutnamasydyr. Köp pudakly milli ykdysadyýetimiziň innowasiýalar esasynda mundan beýläk-de ösdürilmegine, örän baý tebigy serişdeleriň doly derejede peýdalanylmagyna, sebitleriň toplumlaýyn özgerdilmegine gönükdirilen ileri tutulýan maksatnamalara laýyklykda, ýurdumyzy okgunly ösdürmek üçin şertleriň döredilmeginde maýa goýumlara, şeýle hem gurluşyk toplumlaryna ähmiýetli orun degişlidir. Milli Liderimiz tarapyndan yzygiderli durmuşa geçirilýän bu strategiýanyň netijesinde daşyndan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan hem-de eksport ugurly önümleriň dürli görnüşlerini öndürýän senagat kärhanalary gurulýar, häzirki zaman ulag we durmuş düzümleri kemala getirilýär, giň gerimli ýaşaýyş jaý gurluşygy alnyp barylýar. Ýurdumyzyň gurluşyk senagatynyň kuwwatlyklary, şol sanda ýerli çig maldan öndürilýän gurluşyk serişdeleriniň önümçilik binýadynyň kuwwatlyklary artdyrylýar.

Beýik ösüşleri nazarlap

Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe halk hojalygynyň ähli ulgamlary yzygiderli kämilleşdirilýär we döwrebaplaşdyrylýar. Milli ykdysadyýetimiz diwersifikasiýalaşdyrmagyň ýolunda uly kuwwata eýe bolýar. Hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda ýurdumyzyň maliýe-býujet, nyrh, salgyt, pul-karz syýasaty uly netijeleriň gazanylmagyna ýardam etdi. Türkmen manady häzirki wagtda sebitdäki iň ygtybarly pullaryň birine öwrüldi. Bu gazanylan üstünlikler hormatly Prezidentimiziň milli ykdysadyýetimizi ösdürmäge, durnuklylygyny üpjün etmäge, dünýäde Türkmenistanyň eýeleýän ornuny pugtalandyrmaga gönükdirilen çuňňur oýlanyşykly syýasatynyň aýdyň netijesi bolup durýar. Hormatly Prezidentimiziň milli manadymyz barada şeýle sözleri bar: «Milli ykdysadyýetimiziň kuwwatly daýanjy bolan türkmen manady 1993-nji ýylyň 1-nji noýabryndan dolanyşyga girizildi. Bu bolsa sözüň doly manysynda Türkmenistanyň ykdysady berkararlygyny ykrar etdi. Ýurdumyzda pul dolanyşygyna, hümmetsizlenmä ygtybarly gözegçilik edilýär. Manat ýurtda ykdysady ösüşi we halkyň eşretli, bolelin durmuşyny üpjün etmegiň zerur guralydyr, şoňa görä-de, milli manadymyzyň dolanyşykdaky hereketi bilen bagly meseleler elmydama üns merkezinde bolar». Milli manadymyzyň dolanyşyga girizilmegi bilen bazar ykdysadyý

Manadyň durnukly ösüşe täsiri

Türkmeniň taryhyna altyn harplar bilen ýazylan seneleriň biri hem 1993-nji ýylyň 1-nji noýabrydyr, çünki bu gün türkmeniň buýsanjy we guwanjy bolan milli pul birligimiz manat dolanyşyga girizildi. Şol wagtdan başlap, biziň ýurdumyzda özbaşdak ykdysady syýasat we onuň düzüm bölegi bolan pul-karz, býujet-salgyt, maliýe, nyrh syýasatyny işläp düzmäge we üstünlikli durmuşa geçirmäge hukuk we mümkinçilik alyndy. Bu wezipeleriň üstünlikli çözülmegi netijesinde bazar ykdysadyýetine geçmegiň milli nusgasy işlenilip düzüldi we ol talabalaýyk amala aşyrylyp başlandy. Ykdysadyýetimizi bazar gatnaşyklaryna geçirmekde pula aýratyn orun degişlidir. Ýurtda hereket edýän puluň durnukly, hümmetli, satyn alyjylyk ukybynyň ýokary bolmagy bazar ykdysadyýetine üstünlikli geçmäge ähli zerur bolan amatly şertleri döredýär we ýurdumyzda kabul edilýän ähli maksatnamalarymyza amal etmäge mümkinçilik berýär.

Hümmetlilik hazynasy

Pul dolanyşygynyň kadaly amala aşyrylmagy ykdysadyýetiň ösüşinde maliýe durnuklylygyna amatly şertleri döredýär. Türkmenistan Diýarymyzda 1993-nji ýylyň noýabrynda kabul edilen «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda milli manadymyzyň dolanyşyga girizilmegi ýurdumyzda bazar gatnaşyklaryna geçmegiň milli nusgasyny işläp düzmäge we özbaşdak ykdysady syýasaty ýöretmäge esas berdi. Manat ykdysady görkezijileriň ýokarlanmagyna gönüden-göni täsirini ýetirýär. Puluň hümmetiniň ýokarlanmagy netijesinde ýurdumyzyň kuwwatly binýadynyň kemala gelendigi buýsandyryjy hakykat. Hormatly Prezidentimiziň tagallasy bilen täze görnüşli milli pul birliklerimiziň ulanyşa girizilmegi depginli ykdysady ösüşlerimize aýratyn badalga berdi.