HABARLAR

Guş­lar dün­ýä­si­ne sy­ýa­hat

Dünýäde guşlaryň 9 müňe golaý görnüşi bolup, olaryň iň ulusy düýeguşdyr. Bu guşuň boýy 2 metr 70 santimetre ýetýär. Ýer togalagyndaky iň kiçijek guş kolibridir. Olaryň uzynlygy 6 santimetr, agramy 2 gramdyr. Kolibriler uçuş wagty 5000 metr beýiklige çenli çykyp bilýär.

«Be­dew mü­nen has­sa bol­sa, sag olur»

Adamlar atly gezelenç etmegiň diňe bir wagtyňy gowy geçirmegiň däl, eýsem bedeni köp keselden bejermegiň hem-de daşky keşbiňi gözelleşdirmegiň serişdesidigi bilen lukmançylygyň atasy saýylýan Gippokratyň döwründe habarly bolupdyrlar. Gadymy döwürlerden bäri ahalteke bedewini toý güni şatlygyny, gamly güni gussasyny paýlaşýan hemsyrdaşy saýýan türkmen halkymyz, oňa aýratyn uly hormat bilen garapdyr. Türkmeniň gündelik durmuşynda hem-de ruhy dünýäsinde giň orun alan bedewiň jana şypa beriji, köňül joşduryjy täsirini nusgawy edebiýatymyzyň görnükli wekili, serkerde şahyr Seýitnazar Seýdi özüniň «Üsti bedewiň» atly goşgusynda çeper beýan edipdir: Bedew münen hassa bolsa, sag olurÇeşmi hyra olar, keýpi çag olur,Köňli hup açylan täze bag olur,Gunça gülüstandyr üsti bedewiň.

Jümle-jahan habarlary

«Faraonlaryň altyn ýörişi» Golaýda Kairiň merkezindäki Müsüriň milli muzeýinde saklanylýan gadymy mumyýalaryň 22-si Müsür siwilizasiýasynyň täze milli muzeýine dabaraly ýagdaýda göçürildi. Bu muzeý ýurduň gadymy Fustat etrabynda ýerleşýär. Bu ýer müň ýyldan gowrak mundan ozal Kairiň düýbüniň tutulan ýeri hasaplanylýar. Göçüşlik mynasybetli guralan dabara «Faraonlaryň altyn ýörişi» diýen ady alyp, ol dünýä jemgyýetçiliginiň ünsüni özüne çekdi. Mumyýalaryň 18-si faraonlara we 4-si gadymy Müsüriň aýal hökümdarlaryna degişlidir. Ýöriş Gün ýaşandan soňra başlandy. Niliň kenaryna çykylmanka, ýörişe gatnaşýan ulaglar Tahrir meýdançasyndaky keramatly oduň daşyndan simwoliki aýlaw etdiler. Müsür üçin möhüm bolan mumyýalaryň göçüriliş dabarasy ýerli we daşary ýurtly köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri tarapyndan, şeýle hem göni ýaýlym arkaly giň halk köpçüligine ýetirildi.

Bulary bilmek gyzykly

TOTUGUŞ-BALYK Ummanlaryň ösümlik hem-de haýwanat dünýäsi köpöwüşginliligi, dürli-dürlüligi bilen örän täsin galdyrýar. Olaryň geň galdyryjy daşky keşbi, ýaşaýyş aýratynlyklary, häsiýeti mydama adamzady gyzyklandyrýar. Köplenç «şadyýan balyk» diýlip hem atlandyrylýan totuguş-balygyň ýüz keşbi mydama gülüp duran ýaly görünýär. Bu balygyň esasy aýratynlygynyň biri-de, olaryň ösdügi saýy reňkleriniň üýtgäp, has açyk öwüşginlere geçýändigidir.

Şagallar we towuk eýeleri

Türkmen milli oýny Bu oýun örän şagalaňly bolup, haýwanlara, guşlara, tebigata bolan söýgini beýan edýär. Oglan-gyzlar deň ikä bölünýärler. Her topardan bir adam orta çykandan soň, çagalaryň biri şol iki adamyň arasynda durup, «şagallar» we «towuk eýeleri» toparlaryny anyklamak üçin şu sanawajy sanaýar:

Piller barada

Haýwanat dünýäsi Piller iň iri jandarlaryň biri bolup, Hindistanda, Afrikanyň tropiki tokaýlarynda ýaşaýarlar. Olaryň aýdym-saz duýujylyk ukyby, şeýle-de ýatkeşligi diýseň güýçli. Bu täsin haýwanlar zyýanly mör-möjeklerden goranmak üçin, köplenç hapa suwy üstünden guýýarlar. Şol hapa suwlar endamynda gurap, zyýan berijilere garşy gatlak bolup hyzmat edýär. Olar haýal bolsa-da, suwda örän gowy ýüzüp bilýärler.

Tebil tapyp, rowşan tursa

Şahyryň ussatlyk bilen wasp edişi ýaly, bahar gelse, tebigat janlanýar, läle-reýhan güller parç bolup açylýar. Şonuň bilen birlikde, ynsanlaryň göwni hem joşa gelýär. Şeýle pursatlarda tebigata gezelenje çykyp, onuň täsinliklerini, gözelligini synlap doýup bolmaýar. Alabahar günlerinde gök gübürdäp, maýylganlyk bilen ýagyş ýagyp, ertesi-de Gün çyksa dagy, bar onsoň... Bahar bereketli gelse, Köpetdagy alkymlap oturan obamyzyň daş-töweregi, dag etegindäki düzlükler, baýyrlyklar gözel görnüşe eýe bolup, ol ýerlere maşyndyr motorly, welosipedli ýa-da pyýada kömelek çöplemäge, çigildem gözlemäge gezelenje çykýan uly ýaşly adamlar, çagalar köpelýär. Türkmenbaşy — Aşgabat ýokary tizlikli awtoulag ýolundan geçip barýanlar, eziz Diýarymyzda mukaddes ýerleriň biri bolan Parawbibi aramgähine zyýarata gelýänler hem olara goşulyşýarlar.

Ýaşylbaş sonalar — kenara bezeg

Hazar döwlet tebigy goraghanasynyň çäklerinde 300-e golaý dürli görnüşli guşlar gabat gelýär. Olaryň içinde köpçülikleýin duş gelýän aw guşlary hem-de seýrek, ýitip barýan görnüşler hem bar. Hazar deňziniň kenarýaka suwlarynda, şol sanda suw-batgalyk guşlarynyň köpçülikleýin ýygnanýan ýerleri bolan Türkmenbaşy, Balkan aýlaglarynda ala ördek, tauty guw, sakarbarak, ýaşylbaş, sakarja ördek, gylguýruk ördek, jünekeý ördek ýaly dürli görnüşli guşlaryň müňlerçesiniň garkyldaşyp, ýüzüp ýörüşlerini göreniňde göwnüň açylýar. Kenar ýakasyna çykyp, silkinişip daranýan owadan ýaşylbaş sonalar hem bada-bat ünsüňi özüne çekýärler. Olar köplenç süri bolup gezýärler. Toýnuk, kese çyzyk gurap, asmanda dowamly uçýarlar. Mäkiýan ördekler howp abanýan mahaly ýaraly ýaly hereket edip, ýyrtyjy haýwanlary, adamlary öz höwürtgesinden daşlaşdyrmaga çalyşýarlar. Ýaşylbaş ördekler Hazar deňzinden Amyderýa çenli aralykda uçup geçýärler, höwürtgeleýärler, gyşlaýarlar, bir bölegi oturymly ýaşaýar. Deňziň, kölleriň, suw howdanlarynyň, suw joşgunyndan dörän suwlaryň we düzlüklerdäki suw ýataklarynyň kenarlarynda gezýärler. Gyşyna suwarymly ýerlerde duşýarlar.

Bir belent ykbal sen, türkmen bedewi!

Gahryman Arkadagymyzyň parasat düründen döwrümize, ömrümize ýalkym saçýan bedew atlarymyzyň gadyr-gymmaty aýratyn bir ähmiýete eýe boldy. Gadym döwürlerden bäri türkmen ýigitleriniň uçar ganaty, ýoldaşy hem göwündeşi hasaplanyp gelnen bedewlerimiz Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe halkymyzyň gazanýan üstünlikleriniň, ýaşaýyş-durmuşyndaky rowaçlyklaryň we şowlulyklaryň nyşany, toý-baýramlaryň bezegi bolup, ýurdumyzyň haýsy künjegine barsaň-da, çarpaýa galyp dur. Şan-şöhraty dünýä ýaýran halkymyz alma gözli, gyz gylykly, ýelden ýüwrük bedewleri bilen uzak ýyllary külterläp, bagtyýarlyk döwrümize gelip ýetdi. Özem geçen döwürleriň nähilidigine seretmezden, syrdaş hasaplan atlarynyň şöhratyny ynsanlyk at-abraýy ýaly belent saýyp, mertebesini arşa göterdi. Halkymyzyň durmuşynyň görnetin beýany bolan kyssalarda, dessanlarda we ertekilerde bedew atlarymyzyň elmydama goç ýigitlerimiz bilen bitewülikdäki keşbi il-ulsuň ykbalyna täsir edip, durmuşynyň hemaýatkäri saýylýar.

Tikenli jandarlar hakda täsinlikler

Kirpijikler dünýä inenlerinde bir sagat geçer-geçmez, olaryň arkalary kiçijik akja hem-de garaja iňňejikler bilen örtülmäge başlaýar. Iki hepdäniň dowamynda bolsa bu tikenjikler ösýär, galňaýar we gatamak bilen bolýar. Her tikeniň diametri 1 millimetre, uzynlygy bolsa 2-3 santimetre çenli ýetýär. Kirpijikleriň bedeninde 16 müňe golaý tikenjigi bolýar.