HABARLAR

Howa maglumaty

Türkmenistanyň Oba hojalyk we daşky gurşawy goramak ministrliginiň Gidrometeorologiýa baradaky gullugynyň ýurdumyzda şu hepdäniň dowamynda boljak howanyň ýagdaýy barada berýän maglumaty Balkan welaýatynda: üýtgäp durýan bulutly howa bolup, hepdäniň birinji ýarymynda we ahyrynda ýagyş ýagar. Demirgazyk-günbatardan gündogara ugruny üýtgedýän, tizligi sekuntda 7 — 12 metrden 12 — 17 metre ýetýän şemal öwser. Howa gijelerine +2... +7 gradusdan +7... +12 gradus aralygynda maýyl, gündizlerine +15... +20 gradus, welaýatyň kenarýaka etraplarynda +10... +15 gradus maýyl bolar.

Di­ýa­ry­myz ba­gy-bos­san

Ýur­du­my­zy ba­gy-bos­san­ly­ga öwür­mek bo­ýun­ça al­nyp ba­ryl­ýan iş­le­ri has-da ýaý­baň­lan­dyr­mak mak­sa­dy bi­len, her ýy­lyň ýaz we güýz aý­la­ry agaç na­hal­la­ry otur­dyl­ýar. Yn­ha, şu ýy­lyň 5-nji no­ýab­ryn­da hem hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň baş­tu­tan­ly­gyn­da bag ek­mek da­ba­ra­sy ge­çi­ril­di. Hal­ky­myz­da ga­dy­my dö­wür­ler­den bä­ri köp­ri gur­mak, ýol çek­mek, gu­ýy gaz­mak so­gap iş ha­sap edil­ýär. Şo­nuň ýa­ly-da, bag ek­mek, daş-tö­we­re­gi ba­gy-bos­san­ly­ga öwür­mek, eko­lo­gi­ýa aba­dan­çy­ly­gy­ny üp­jün et­mek asyl­ly ýö­rel­ge­ler bo­lup dur­mu­şy­my­za or­naş­dy. Şo­nuň üçin hem bu gün­ki gün­de türk­men top­ra­gy, eziz Di­ýa­ry­my­zyň çar ýa­ny ba­gy-bos­san­ly­ga bü­ren­di. Bu ba­gy-bos­san­lyk­lar, to­kaý­lyk­lar adam eli­niň gy­zyl gül­dü­gi­ni, zäh­me­tiň mi­we eçil­ýän­di­gi­ni aý­dyň be­ýan ed­ýär.

Melhemli tebigatymyz bar

«7/24. tm», № 45 (128), 07.11.2022 Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly  Berdimuhamedowyň köp ýyllyk

Bu güller güýz bilen gyşyň sepgidinde açylýar

Güýzüň agramly bölegi yzda galyp, gyş golaýlap gelýär. Al-elwan gülleri synlamak, olaryň atyr ysyndan ganmak üçin, elbetde, bahara garaşmaly bolýarys. Ýöne Ýaponiýanyň Hökümeti ýurda gelýän syýahatçylary haýran etmegiň bir usuly hökmünde oktýabr ― noýabr aýynda köpçülikleýin açylýan gülleri ýetişdirmäge aýratyn üns berýär. Täsin tarapy bu güller hiç hili ýyladyşhana şertlerinde däl-de, açyk asmanyň astynda, adaty seýilgähde açylyp dur. «MIR-24» halkara teleradiokompaniýasynyň resmi saýty Ýaponiýanyň Hitaçi milli seýilgähinde şu günler 30 müň düýpden gowrak gülüň açylyp, diňe bir syýahatçylary däl, ýerli ýaşaýjylary hem haýran galdyrýandygyny ýazýar. Elbetde, diňe şu täsin gülleri synlamak üçin Hitaça ýöriteläp barýan syýahatçylaryň sany hem juda kän.

Bagy-bossan Diýarym

Adam islendik ýurda, islendik ülkä düşende, ilki bilen, onuň ünsüni çekýän zat, şol ýeriň tebigaty, ösümlik we haýwanat dünýäsidir. Eger-de ýurt şu zatlara baý bolsa, onda jahankeşdeleri-de, syýahatçylary-da özüne çekýär. Çünki tebigatyň goýnunda ýaşaýan ynsanyň kalby mydama gözelligiň telwasynda. Şu nukdaýnazardan, türkmen halkynyň-da bagty çüwendir diýip, ynamly aýtmak bolar. Çünki keremli ýurdumyzyň sährasy sähra, dagy dag, derýasy derýa, deňzi deňiz ýerinde. Türkmen topragynda dünýäniň hiç ýerinde duşmaýan täsin ösümlikleriň onlarça görnüşi ösýär. Ýurdumyzyň haýwanat dünýäsi-de köpdürlüdir. Şoňa görä-de, tebigy baýlyklarymyzyň gadyryny bilip, olary gorap, baýlaşdyryp, geljekki nesillere geçirmek mukaddes borjumyzdyr. Diýarymyzyň döwlet tebigy goraghanalary hut şu işler bilen meşgullanýarlar. Ondan daşary-da, her ýyl ýazda we güýzde geçirilýän ählihalk bag ekişlik dabarasynda dürli görnüşli agaç nahallarynyň millionlarça düýbi oturdylýar. Netijede, ýurdumyzyň ähli künjekleri bag-bossanlyga bürenýär. Güýzki bag ekişlik möwsümine hem ykjam taýýarlykly geldik. Amyderýanyň sag kenarynda ýerleşýän Döwletli şäherçesiniň daş-töweregini ýörite bezeg agaçlary bilen örtmek üçin ýazda, tomusda we güýzde gülleýän bezeg agaç

Agajyň peýdaly taraplary

1. Bütin dünýäde howanyň maýlamagynyň öňüni alýar. Agaçlar kömürturşy gazyny özünde saklap, kislorod bölüp çykarýar. Kömürturşy gazy bolsa Ýer togalagynda iň köp ýaýran elementleriň biridir. Ol aşa agdyklyk eden ýagdaýynda howa gyzyp ugraýar.

Gözel künjegiň goýnunda

Ýurdumyzyň gündogar-günortasynda ýerleşýän Köýtendagyň adynyň «geçmesi kyn dag» diýen manyny aňladýandygyny aýdýarlar. Hakykatdan-da, bu dag köp sanly jülgedir dereler bilen dilkawlanandyr. Olaryň iň uzyny Hojaçilgez baba (28 km), iň owadany bolsa çuňlugy 600 metr çemesindäki Daraýyderedir. Ol ýerde grek hozundan, üzümden, Kawkaz dagdanyndan, injirden, sütükli kerkawdan, zerewşan arçasyndan ybarat tokaýlyk ýerleşýär. Gün şöhlesi düşmeýän agaçlaryň aşagynda ýylyň bütin dowamynda sowuk, dury suwly çeşme akyp durandyr. Bu jülgede beýikligi 27 metre ýetýän täsin şaglawuk ýerleşýär. Eňňitleri kert darajyk Umbardere jülgesi-de görenleri haýran galdyrýar... Tebigaty we tebigy baýlyklary goramagyň halkara birleşiginiň (TGHB) Gyzyl kitabyna girizilen burma şahly dag tekelerini (marhur), Týan-Şan aýylaryny, alajagaplaňlary, geçigaplaňlary, körýalaňaç balyklary, zerewşan arçalaryny we başga tebigatda gaýtalanmajak, ýitme howpy abanýan ösümlik we haýwanat dünýäsini goramak we ylmy taýdan öwrenmek, köpeltmek «Köýtendag» döwlet tebigy goraghanasynyň işiniň esasy ugurlarydyr.

Nahal ekseň, ýaşyň baky

Bag ekmegiň halkymyzda iň sogaply işleriň biri saýylýandygyna «Bir nahal ekseň, ýaşyň baky» diýen nakyl hem şaýatlyk edýär. Bag-bossanlygyň diňe bir gözelligiň däl, eýsem, saglygyň, arassalygyň çeşmesidiginden ugur alnyp, agaç nahallaryny ekmek işleri Diýarymyzda yzygiderli alnyp barylýar. Gahryman Arkadagymyzyň başlangyjy esasynda badalga berlen bu sogaply işler Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň baştutanlygynda üstünlikli dowam etdirilýär. Ahal welaýatynyň täze, döwrebap edara ediş merkezinde alnyp barylýan işleri, bu künjegiň gysga wagtyň içinde özgerişini synlanyňda, halkymyzyň: «Döwlet bir är başyna geler, bir hem ýer başyna» diýen nakyly ýadyňa düşýär. Ýakyn wagtda müňlerçe raýatlarymyzyň bagtyýar durmuşy möwç urjak bu döwletli toprak golaýda ýene bir ajaýyp wakanyň şaýady boldy. Bu künjekde geçirilen «Organiki bakjalyk we onuň ekologiýa goşýan goşandy» atly açyk asmanyň astyndaky okuw sapagy oba hojalyk pudagynyň 500-den gowrak hünärmenini bir ýere jemledi. Bu özboluşly okuw sapagynda üzümi ýetişdirmegiň agrotehniki kadalary, ideg etmekde ylmy çemeleşmeler, onuň görnüşleriniň aýratynlyklary barada gürrüň edildi.

Adamzat ýaşaýşynyň gönezligi

Adam durmuşdaky ähli zerurlyklaryny, ilkinji nobatda, tebigatdan alýandygy nukdaýnazaryndan seredeniňde, tebigatyň ýaşaýşyň gönezligi bolup çykyş edýändigi hemmelere mälim hakykatdyr. Şunuň bilen baglylykda, şu ýylyň 28-nji oktýabrynda Ahal welaýatynyň täze, döwrebap edara ediş merkeziniň golaýynda guralan ekologiýa ugurly okuw sapagynyň ähmiýeti, maksatlary we netijeleri dogrusynda durup geçmek maksadalaýyk bolar. «Organiki bakjaçylyk we onuň ekologiýa goşýan goşandy»  ady bilen açyk asmanyň astynda geçirilen bu okuw sapagynyň hem-de onuň dowamynda hünärmenleriň gatnaşmaklarynda üzüm nahallarynyň 500-den gowrak düýbüni oturtmak bilen baglanyşykly çärä giň gerim berilmegi, ýurdumyzda ekologiýa abadançylygyny üpjün etmäge aýratyn üns berilýändiginiň aýdyň subutnamasydyr. Giň meýdana üzüm nahallarynyň oturdylmagy täze edara ediş merkeziniň ekoulgamyny sazlamaga, şemally günlerde howa akymlaryna goşulyp gelýän tozany özüne siňdirmäge, ýurdumyzda üzüme bolan islegi kanagatlandyrmaga itergi berer. Bu ekologik çäre ýaş nesil üçin görelde mekdebidir.  Halkymyzyň «Bag eken baky ýalkanar» diýen parasatly pähiminiň many taýdan uly ähmiýete eýedigini Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe hormatly Prezidentimiziň başlangyçlaryna esaslanýan

Dünýäniň täsin agaçlary

Iň gadymy agaç günorta Amerikanyň «Alerce Costero» milli seýilgähinde ösýän «Gran Abuelo» atly agaç iň gadymy agaç hasaplanýar. Alymlaryň 1933-nji ýyldaky ylmy gözlegleriniň netijesi boýunça agaç şol wagt 3622 ýaşly diýlip çaklanyldy. Bu bolsa Gran Abuelonyň biziň eýýamymyzdan öňki