HABARLAR

Sanly ulgama daýanyp

Tehnologiýalar äleminde

Gymmat bahaly taslama Saud Arabystany bahasy 1 trillion dollara barabar täsin gurluşyk taslamasyny amala aşyrmagy meýilleşdirýär. Bu taslamada uzynlygy 100 kilometrden geçýän, her biriniň beýikligi hem 487 metr bolan 2 sany ugurdaş gidýän binalaryň gurulmagy göz öňünde tutulýar. «Neom» diýlip atlandyrylýan bu täsin gurluşyk desgasy ýurduň demirgazyk-günbatarynda gurlar. Ugurdaş gidýän binalaryň daş ýüzi durşuna aýna bilen örtülip, onuň iç ýüzünde ulag, aragatnaşyk we hojalyk üçin gerek bolan ähli düzümler hereket eder. Gurluşyk desgasynda guruljak ýokary tizlikli otly gatnawy ýaşaýjylary şäheriň bir çetinden başga bir çetine 20 minutda elter. Şeýle hem, bu binada ýaşaýjylaryň gündelik sarp edýän azyk önümleri hem wertikal usulda ösdüriler. Bu täsin gurluşyk desgasynda 5 million ilatyň ýaşamagy göz öňünde tutulýar. Taslamany taýýarlan hünärmenleriň bellemeklerine görä, gurluşyk taslamasyny durmuşa geçirmek 50 ýyla golaý döwri alar.

“Elektron hökümet hakynda” Türkmenistanyň täze Kanuny kabul edildi

Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe Hormatly Prezidentimiziň parasatly we öňdengörüjilikli baştutanlygynda ýurdumyza ylmyň we tehnikanyň soňky gazananlary giňden ornaşdyrylyp, sanly ulgama geçmegiň ileri tutulýan ugurlarynda ýokary ykdysady netijeler gazanylýar. Şu günki günde, «Türkmenaragatnaşyk» agentliginiň edara-kärhanalary döwrebap tehnologiýalar bilen enjamlaşdyrylan binalarda sanly ulgamyň gerimini giňeltmek we hilni ýokarlandyrmak boýunça işleri tapgyrlaýyn durmuşa geçirýär.

Täze gaýyk işe başlady

«Open Ocean Engineering» şereketi 2020-nji ýylda ummanlardaky galyndylary we plastik zyňyndylary toplamak üçin awtomatik ýagdaýda işleýän gaýyk ýasandygyny habar beripdi. Geçen ýyl bolsa, şereket «Razer» şereketi bilen bilelikde has döwrebap gaýyk öndürendiklerini mälim etdi. «Clearbot» diýlip atlandyrylan bu gaýyk ýakynda işe başlady. 200 kilograma çenli plastik zibil ýygnap bilýän bu gaýyk bir günüň dowamynda 1 tonna çenli zibil ýygnap bilmek mümkinçiligine eýe. «LIDAR» sensorlary bilen üpjün edilen gaýyk 1 gezeklik zarýad bilen 4 sagada çenli işläp bilýär.

Türkmenistanyň «Elektron hökümet hakynda» Kanuny güýje girdi

Türkmenistanda 29-njy iýulda «Elektron hökümet hakynda» Kanun güýje girdi. Kanun «Türkmenistan» gazetinde türkmen, «Нейтральный Туркменистан» gazetinde rus dillerinde çap edildi. Täze Kanun 5 bapdan we 28 maddadan ybaratdyr. Kanun elektron hökümetiň işiniň tertibini kesgitleýär hem-de bu çygyrda ýüze çykýan gatnaşyklary düzgünleşdirýär.

Dynç alyş döwründe

Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe hormatly Prezidentimiz mähriban halkymyzyň bagtyýar durmuşda ýaşamagy babatda ummasyz işleri durmuşa geçirýär. Döwlet Baştutanymyzyň tagallalary esasynda ilatyň saglygyny berkitmek we göwnejaý dynç almagyny üpjün etmek maksady bilen, raýatlarymyzyň tomusky dynç alyş möwsümini has-da gowy geçirmegi, oňat dynç almagy üçin «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda dynç alşy guramagyň wagtlaýyn tertibi tassyklanyldy. «Awaza» milli syýahatçylyk zolagyna ýurdumyzyň dürli künjeklerinden gelýän raýatlaryň medeniýetli dynç almaklary üçin amatly şertleri döretmek maksady bilen, ähli pudaklara degişli bolan edara-kärhanalardyr guramalar bilen bir hatarda Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy tarapyndan hem degişli işler alnyp barylýar. Gullugyň resmi internet-saýtynyň onlaýn hyzmatlar bölüminde raýatlaryň «Awaza» milli syýahatçylyk zolagyna gidip-gelmekleri üçin elektron rugsatnama resmileşdirmek mümkinçiligi döredildi. Munuň özi ildeşlerimiziň sanly ulgamyň mümkinçiliklerinden peýdalanyp, wagtlaryny tygşytlamaga ýardam eder. Şeýle hem şol ýerde elektron rugsatnamany resmileşdirmegiň düzgünleri bilen tanyşdyrýan ýörite wideoşekiller ýerleşdirildi. Ulgam raýatlar üçin düşnükli bolar ýaly, sada görnüşde taýýarlan

Sanly ykdysadyýetiň hukuk üpjünçiligi

Sanly ykdysadyýet — sanly maglumat-aragatnaşyk tehnologiýalaryny peýdalanmaga esaslanýan, durmuş-ykdysady we guramaçylyk-tehniki gatnaşyklaryň ulgamy. Onuň ösdürilmegi halkyň ýaşaýyş-durmuş derejesiniň ýokarlanmagyna, sanly giňişlikde subýektleriň özara ylalaşykly hereketini üpjün edýän düzümiň döremegine getirýär. Döwletimiziň kanunçylygynda milli ykdysadyýetimiziň pudaklaryny dürli jähetlerde kadalaşdyrýan hukuk namalary hereket edýär. Esasy Kanunymyzda ýurdumyzyň ykdysady ulgamy bilen bagly amala aşyrylýan möhüm ähmiýetli özgertmeleriň hukuk esaslary berkidilýär. Türkmenistanyň Konstitusiýasynda: «Döwlet ylmyň, tehnikanyň we tehnologiýalaryň ösüşine ýardam edýär, şeýle hem bu ugurlarda halkara hyzmatdaşlygyny goldaýar» diýlip kesgitlenilýär. Bu konstitusion kadalar «Döwlet ylmy-tehniki syýasaty hakynda», «Innowasiýa işi hakynda», «Ylmy-tehnologiýa parklary hakynda» Türkmenistanyň Kanunlarynda giňişleýin beýanyny tapýar. Bu kadalar pudaklaýyn kanunçylykda ulgamlaýyn düzgünleşdirilip, has-da berkidilýär.

GPON tehnologiýasy – sanly ulgamlary ösdürmek üçin AŞTU tarapyndan ileri tutulýan ugur

Hormatly Prezidentimiziň ýurdumyzyň ykdydayýetini mundan beýläk hem pajarlap ösmegi üçin sanly ulgamlary giňden ornaşdymak we bu ugurdan dünýä tejribesini biziň ýurdumyzda özleşdirmek barada berýän anyk tabşyryklaryndan ugur alyp, AŞTU paýtagtymyzyň telekommunikasiýa infrastrukturasyny ösdürmekde optiki-süýümli, şol sanda GPON görnüşindäki maglumat geçiriş torlaryny gurmagyň gerimini ýaýbaňlandyrýar. Paýtagtymyzyň Taslama köçesiniň ugrundaky 56 sany köp gatly ýaşaýyş jaýlardaky 2 100 sany öýlere we olaryň aşaky gatlaryndaky işewür ofislere, dükanlara GPON tehnologiýasy arkaly telekommunikasiýa hyzmatlaryny amala aşyrmak üçin optiki-süýümli kabelleri çekmek işleri doly tamamlandy. 

«Akyl­ly şä­her» we san­ly teh­no­lo­gi­ýa­lar

XXI asyryň häsiýetli aýratynlygy bolan sanly tehnologiýalar adamzat durmuşynyň ähli ugurlaryna ymykly ornaşdy. Häzirki zaman adamzat siwilizasiýasyny şol «akylly» tehnologiýalarsyz göz öňüne getirmek kyn. Şu nukdaýnazardan, hormatly Prezidentimiz ýurdumyzyň ösüşiniň täze tapgyrynda ykdysadyýeti sanlylaşdyrmagy möhüm ugur hökmünde kesgitledi. Munuň bilen bagly geljegi nazarlaýan birnäçe maksatnamalar, konsepsiýalar üstünlikli durmuşa geçirilýär. Sanly ykdysadyýete geçmekde milli intellektual tehnologiýalar (IT) ulgamyny ösdürmek, innowasion tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagyny höweslendirmek hem-de bu ugurlarda halkara derejesinde hyzmatdaşlygyň ýola goýulmagy aýratyn ähmiýete eýe bolýar. Jemgyýetiň düzümleri bolan döwletiň, hususy bölegiň, raýatlaryň we IT bileleşikleriniň ählisiniň sanly ykdysadyýete çekilmegini üpjün etmek esasy talaplara öwrülýär. Şunuň bilen bir hatarda, jemgyýetiň sanly gurşawa bolan ynamynyň artmagyny gazanmakda maglumat we innowasion tehnologiýalaryň maglumat howpsuzlygynyň üpjün edilmegi wajyp wezipeleriň hatarynda kesgitlenýär.

Tehnologiýalar äleminde

Ýokary tizlikli ýolagçy uçarlary Golaýda ABŞ-nyň «Boom Supersonic» kompaniýasy özüniň 2029-njy ýylda gatnaw hyzmatlaryna ornaşdyrmagy meýilleşdirýän «Overture» ýokary tizlikli ýolagçy uçarynyň täze taslamasy bilen tanyşdyrdy. Berilýän maglumatlara görä, bu nyşan bilen öndüriljek uçaryň tizlik babatda häzirki wagtda ulanyşda bolan öňdebaryjy «Concorde»-niň ýerini eýelemegine garaşylýar. «Overture» adaty ýolagçy uçarlaryndan iki esse ýokary, ýagny sagatda 2100 kilometr (Mach 1.7) tizlik bilen uçar. Uzynlygy 61 metr, beýikligi 11 metr we ganat giňişligi 32 metr görnüşinde taýýarlanylýan bu nusgada ilkinji gezek awtomatik ýagdaýda uçuş seslerini azaltmaga niýetlenen ulgam ornaşdyrylar we ol howa ýollary hyzmatlarynyň islegine görä 65 we 80  ýolagça niýetlenen görnüşde öndüriler. Kompaniýa ýolagçy uçarynyň 2024-nji ýyla çenli önümçiligine, 2026-njy ýyla çenli bolsa uçuş synaglaryna başlamagy meýilleşdirýär. Ulanylyşa girizilmegine heniz köp wagtyň bardygyna garamazdan, «Boom Supersonic» täze nusganyň gatnaw hyzmatlary babatda «United Airlines» we «Japan Airlines» bilen şertnama baglaşdy.